قیمت از کجا می‌آید؟ فید قیمت، بازار OTC و دفتر سفارش صرافی

چرا قیمت روی دو صفحه یکی نیست؟

چرا یک دارایی در دو صفحه قیمت‌های متفاوت دارد؟ چون هر نمایشگر اطلاعات را از یک یا چند منبع می‌گیرد و آن‌ها را با شیوه‌ی نمایش خودش نشان می‌دهد. پس برای فهم اختلاف، سه جزء را جدا کنید: محل معامله، نوع مظنه و زمان دریافت آن.

در تصویر بالا، اطلاعات از منبع قیمت به نمایشگر می‌رسد؛ مسیر دو صفحه لزوماً یکسان نیست. یک صفحه می‌تواند قیمت یک صرافی را نشان دهد و صفحه‌ی دیگر قیمت منبعی متفاوت را. حتی در یک بازار، یکی ممکن است قیمت خریدار را نمایش دهد و دیگری قیمت فروشنده یا آخرین معامله را. این قیمت‌ها پاسخ‌های متفاوتی به پرسش «الان با چه قیمتی می‌توان معامله کرد؟» می‌دهند.

زمان هم مهم است: یکی از صفحه‌ها می‌تواند تازه به‌روزرسانی شده باشد و دیگری هنوز مظنه‌ی قبلی را نشان دهد. بنابراین برابر بودن نام دارایی به‌تنهایی مقایسه را منصفانه نمی‌کند. اگر نماد یکی باشد اما بازار یا زمان ثبت فرق کند، اختلاف دو عدد به‌تنهایی نشانه‌ی اشکال نیست.

پیش از مقایسه، در هر دو صفحه این چهار مورد را پیدا کنید: نام نماد، بازار، نوع قیمت و زمان آخرین به‌روزرسانی. نماد و بازار یکسان را کنار هم بگذارید، نوع قیمت را همسان کنید و زمان ثبت مظنه را بررسی کنید. اگر هرکدام متفاوت است، ابتدا همان تفاوت را روشن کنید؛ برای نمونه، آخرین معامله را با قیمت فروشنده یا قیمت خریدار یکی نگیرید.

فید قیمت دقیقاً چه چیزی می‌رساند؟

فید قیمت (Price Feed) مسیر انتقال مظنه‌ها و اطلاعات بازار از یک منبع به نرم‌افزار است. این مسیر می‌تواند قیمت‌های جاری، زمان ثبت آن‌ها و اطلاعات مربوط به معاملات را برساند. برای تفسیر هر قیمت، باید بدانید از کجا آمده و دقیقاً چه چیزی را نشان می‌دهد.

در تصویر بالا، چند مقدار با عنوان کلی «قیمت» دیده می‌شوند، اما معنای آن‌ها یکی نیست. مظنه‌ی خرید (Bid) قیمتی است که ارائه‌دهنده یا بازارگردان حاضر است دارایی را با آن بخرد؛ مظنه‌ی فروش (Ask) قیمتی است که حاضر است با آن بفروشد. از دید مشتری، خریدار با قیمت فروشنده روبه‌رو می‌شود و فروشنده با قیمت خریدار.

قیمت آخرین معامله، بهای معامله‌ای است که آخر از همه انجام شده؛ پس آن را با مظنه‌های خرید و فروش جاری یکی نگیرید. قیمت میانی از میانگین دو سمت مظنه به دست می‌آید و فقط فاصله‌ی میان آن‌ها را خلاصه می‌کند؛ قیمت قابل‌اجرای سفارش نیست. برای سنجش فاصله‌ی دو سمت، قیمت خرید را از قیمت فروش کم کنید.

فید می‌تواند قیمت یک صرافی یا محل معامله را بازتاب دهد، یا مظنه‌ها را از چند منبع ترکیب کند. بنابراین دو فید با عنوان قیمت مشابه لزوماً اطلاعات یکسانی نمی‌رسانند. ارائه‌دهنده ممکن است منبع‌ها را انتخاب یا ترکیب کند و با فیلترهایی تعیین کند کدام قیمت‌ها یا معاملات وارد فید شوند.

زمان ثبت نشان می‌دهد مظنه چه وقت در منبع به‌روزرسانی شده است؛ تأخیر انتقال، فاصله‌ی میان آن زمان و رسیدن اطلاعات به نرم‌افزار را مشخص می‌کند. قالب نماد را هم بررسی کنید: پسوند یا شیوه‌ی نام‌گذاری متفاوت می‌تواند به بازار یا قراردادی دیگر اشاره کند. برای مقایسه‌ی دو فید، نماد و زمان ثبت مظنه را یکسان کنید.

قیمت در بازار خارج از بورس چگونه شکل می‌گیرد؟

بازار خارج از بورس (OTC) بازاری است که در آن دو طرف مستقیماً یا با کمک واسطه معامله می‌کنند، نه از راه یک دفتر سفارش واحد متعلق به یک صرافی. در بازار ارز نقدی، بانک‌ها و دیگر معامله‌گران با مشتریان و یکدیگر قیمت پیشنهاد می‌کنند؛ معامله می‌تواند با طرف مقابل انتخاب‌شده انجام شود یا از طریق کارگزار و شبکه‌ی الکترونیکی به طرفی برسد که مظنه‌ی مناسبی ارائه کرده است. ([bis.org](https://www.bis.org/publications/dealer-customer-and-inter-dealer-trading-fragmented-spot-market?utm_source=openai))

بانک‌ها و معامله‌گران مظنه‌ی خرید و فروش می‌دهند و با توجه به سفارش‌ها و شرایط معامله، آن را به‌روزرسانی می‌کنند. شبکه‌های الکترونیکی این مظنه‌ها را میان شرکت‌کنندگان پخش می‌کنند و در برخی سامانه‌ها درخواست‌ها یا سفارش‌ها را با هم تطبیق می‌دهند؛ اما هر شبکه فقط بخشی از مشارکت‌کنندگان و سفارش‌ها را در بر می‌گیرد. بنابراین بازار ارز نقدی پراکنده است و هیچ دفتر سفارش عمومی واحدی همه‌ی معاملات آن را نشان نمی‌دهد. ([bis.org](https://www.bis.org/publications/qr-۲۰۲۵۱۲/fx-trade-execution-landscape-through-prism-۲۰۲۵-bis-triennial-survey?utm_source=openai))

در تصویر بالا، تفاوت میان یک دفتر سفارش با دامنه‌ی محدود و شبکه‌ی چندبخشیِ بازار ارز دیده می‌شود. کشف قیمت در بخش‌های گوناگون این شبکه رخ می‌دهد: معامله‌ی بانک با مشتری، معامله‌ی میان معامله‌گران و فعالیت روی بسترهای الکترونیکی هرکدام بر قیمت‌های قابل مشاهده اثر می‌گذارند. به همین دلیل، مظنه‌ی یک بانک یا بستر، قیمت همان ارائه‌دهنده برای شرایط مشخص است و الزاماً نماینده‌ی کل بازار نیست؛ دفتر سفارش یک صرافی را هم نباید نماینده‌ی همه‌ی بازارها دانست. ([bis.org](https://www.bis.org/publications/working-paper-۱۰۹۴-foreign-exchange-market?utm_source=openai))

برای مقایسه‌ی دو ارائه‌دهنده، ابتدا نماد و زمان ثبت مظنه را یکسان کنید؛ سپس بررسی کنید هر دو قیمت مربوط به یک نوع قرارداد باشند، مانند ارز نقدی یا قرارداد آتی. در پایان، سمت قیمت را هم‌تراز کنید: قیمت خرید را با قیمت خرید و قیمت فروش را با قیمت فروش بسنجید، نه یک سمت را با سمت دیگر. این مقایسه نشان می‌دهد اختلاف از زمان، قرارداد یا خودِ مظنه‌ها می‌آید؛ برای تشخیص قیمت قابل‌اجرا، منبع قیمت و شیوه‌ی اجرای سفارش را نیز بررسی کنید.

مثال گام‌به‌گام: مظنه را به قیمت قابل‌فهم تبدیل کنید

فرض کنید یک ارائه‌دهنده برای یک دارایی، قیمت خرید ۱۰۰ و قیمت فروش ۱۰۰٫۲۰ را نشان می‌دهد. این دو عدد، دو سمت یک مظنه‌اند و به شما می‌گویند بازارگردان برای خرید و فروش در چه قیمت‌هایی حاضر است معامله کند؛ بنابراین نباید آن‌ها را یک قیمت واحد در نظر بگیرید.

۱. هر سمت مظنه برای چه کسی است؟

قیمت خرید، قیمتی است که بازارگردان برای خرید می‌پردازد؛ پس این سمت برای فروشنده قابل‌استفاده است. اگر شما قصد فروش دارید، قیمت خریدار را می‌خوانید: در این مثال، ۱۰۰. در مقابل، قیمت فروش، قیمتی است که بازارگردان برای فروش می‌خواهد؛ پس این سمت برای خریدار قابل‌استفاده است و خریدار در این مثال با ۱۰۰٫۲۰ روبه‌رو می‌شود.

به زبان ساده، اگر شما از بازارگردان بخرید، قیمت فروشنده را می‌خوانید؛ اگر به او بفروشید، قیمت خریدار را. همین تفاوت باعث می‌شود دو نفر که هم‌زمان به یک مظنه نگاه می‌کنند، برای ورود یا خروج با قیمت‌های یکسانی روبه‌رو نباشند. پس برای فهم هزینه یا مبلغ دریافتی، نخست مشخص کنید سفارش شما خرید است یا فروش.

۲. فاصله و قیمت میانی را حساب کنید

فاصله‌ی مظنه، اختلاف قیمت فروش و قیمت خرید است. فرمول آن «قیمت فروش − قیمت خرید» است؛ در این مثال: ۱۰۰٫۲۰ − ۱۰۰ = ۰٫۲۰. این فاصله نشان می‌دهد دو سمت مظنه چقدر از هم جدا هستند و با کم‌کردن قیمت خرید از قیمت فروش به دست می‌آید.

قیمت میانی، میانگین دو سمت مظنه است: (۱۰۰ + ۱۰۰٫۲۰) ÷ ۲ = ۱۰۰٫۱۰. این عدد فقط نقطه‌ی میانی محاسباتی بین دو قیمت است؛ خریدار با قیمت فروش ۱۰۰٫۲۰ و فروشنده با قیمت خرید ۱۰۰ روبه‌رو می‌شود، نه با قیمت میانی. بنابراین قیمت میانی را معیار اجرای سفارش نگیرید؛ به‌تنهایی مظنه‌ی قابل‌معامله نیست.

دفعه‌ی بعد که روی صفحه یک عدد قیمت دیدید، پیش از تفسیر آن از خودتان بپرسید: این قیمت خرید است، قیمت فروش است، آخرین معامله است یا میانگین؟ پاسخ این پرسش مشخص می‌کند آن عدد به کدام سمت بازار تعلق دارد و آیا برای تصمیم شما قابل‌استفاده است.

دفتر سفارش صرافی چه چیزی را نشان می‌دهد؟

دفتر سفارش (Order Book) فهرست سفارش‌های خرید و فروش ثبت‌شده در یک محل معامله، مانند یک صرافی، است. هر ردیف قیمت پیشنهادی و مقدار سفارش را نشان می‌دهد؛ در بالای سمت خرید، بهترین قیمت خرید یعنی بالاترین پیشنهاد خریداران قرار دارد و در بالای سمت فروش، بهترین قیمت فروش یعنی پایین‌ترین قیمت درخواستی فروشندگان دیده می‌شود.

فرض کنید بالاترین سفارش خرید برای قیمت ۹۹٫۹۰ و پایین‌ترین سفارش فروش برای قیمت ۱۰۰٫۱۰ ثبت شده باشد. این دو سفارش تا زمانی که با سفارش طرف مقابل جور نشوند، سفارش‌های محدودِ در انتظار اجرا هستند؛ ثبت‌شدنشان به معنی انجام معامله نیست. وقتی سفارش‌ها با هم تطبیق پیدا کنند، معامله انجام می‌شود و در سابقه‌ی معاملات ثبت خواهد شد.

عمق نمایش‌داده‌شده فقط سفارش‌هایی را بازتاب می‌دهد که همان صرافی در همان لحظه و با همان سطح جزئیاتی که انتخاب کرده منتشر می‌کند. پس دفتر سفارش یک صرافی را نماینده‌ی همه‌ی بازارها نگیرید: سفارش‌های محل‌های دیگر و اطلاعاتی که صرافی نمایش نمی‌دهد، در این تصویر دیده نمی‌شوند.

قاعده‌ی عملی: دفتر سفارش را فقط برای همان صرافی و اطلاعات قابل‌مشاهده‌ی آن تفسیر کنید. اگر دو تصویر عمق را مقایسه می‌کنید، نام صرافی، سطح ردیف‌های نمایش‌داده‌شده و زمان به‌روزرسانی هر دو را یکسان‌سازی کنید؛ در غیر این صورت مقایسه، تصویر یکسانی از بازار نمی‌دهد.

چه وقت دو منبع قیمت با هم فرق دارند؟

دو منبع قیمت را فقط وقتی درست مقایسه می‌کنید که محل معامله و سمت مظنه را از هم جدا کنید. محل معامله یعنی صرافی یا ارائه‌دهنده‌ای که قیمت را ثبت کرده؛ سمت مظنه یعنی قیمت خریدار یا فروشنده. دو محل متفاوت می‌توانند قیمت‌های متفاوتی داشته باشند، و حتی در یک محل، قیمت خرید با قیمت فروش یکی نیست.

برای مقایسه‌ی سمت‌ها، خرید را با قیمت فروشنده بسنجید و فروش را با قیمت خریدار. اگر قیمت خریدِ شما با قیمت فروشنده‌ی منبع دیگر مقایسه شود، اختلافی که می‌بینید بخشی از فاصله‌ی دو سمت مظنه است، نه لزوماً تفاوت محل معامله. قیمت میانی یا آخرین معامله را جای قیمت‌های خرید و فروش جاری نگذارید؛ هیچ‌کدام به‌تنهایی نشان نمی‌دهد سفارش شما با چه قیمتی اجرا می‌شود.

اختلاف گاهی از زمان می‌آید: یک فید با تأخیر می‌رسد یا دو صفحه مظنه‌ها را در زمان‌های متفاوت ثبت می‌کنند. نماد یکسان هم کافی نیست؛ قرارداد، واحد قیمت‌گذاری و ارز مظنه را بررسی کنید. برای نمونه، دو نماد مشابه می‌توانند به قرارداد نقدی و قرارداد آتی اشاره کنند، یا قیمت را با واحد یا ارز متفاوت نشان دهند. قواعد هر ارائه‌دهنده برای گردکردن، به‌روزرسانی و نمایش قیمت نیز در مقایسه اثر دارد.

در بازار خارج از بورس، معامله‌ها میان طرف‌های مختلف و از مسیرهای پراکنده انجام می‌شوند؛ دفتر سفارش واحدی وجود ندارد که همه‌ی قیمت‌ها را در یک جا جمع کند. بنابراین، قیمت یک ارائه‌دهنده لزوماً با قیمت ارائه‌دهنده‌ی دیگر برابر نیست. دفتر سفارش یک صرافی را هم نماینده‌ی همه‌ی محل‌های معامله نگیرید.

مسیر مقایسه‌ی عملی

1. نماد را در هر دو منبع تطبیق دهید؛ نماد مشابه را معادل قطعی نگیرید.
2. نوع قرارداد، واحد قیمت‌گذاری و ارز مظنه را بررسی کنید.
3. زمان ثبت هر مظنه را همسان کنید و تأخیر فید را در نظر بگیرید.
4. قیمت خریدار را با قیمت خریدار و قیمت فروشنده را با قیمت فروشنده مقایسه کنید؛ سپس محل معامله و قواعد ارائه‌دهنده را بررسی کنید.

اشتباه‌های رایج در خواندن قیمت

اشتباه‌های رایج در خواندن قیمت

آخرین معامله، قیمتِ معامله‌ای است که پیش‌تر انجام شده؛ قیمت خرید و فروش جاری، پیشنهادهای فعلی دو سمت بازارند. اگر آخرین معامله روی صفحه پایین‌تر از قیمت فروشنده باشد، خریدارِ همین لحظه با همان قیمت تاریخی خرید نمی‌کند؛ برای خرید، قیمت فروشنده و برای فروش، قیمت خریدار را بخوانید.

قیمت میانی، میانگین قیمت خریدار و فروشنده است، نه پیشنهاد قابل‌معامله. برای سنجش فاصله‌ی دو سمت، قیمت خریدار را از قیمت فروشنده کم کنید؛ اما قیمت میانی را معیار اجرای سفارش نگیرید. برای دیدن تفاوت این سه مقدار، به مثال عددی بخش پیشین ارجاع دهید.

دفتر سفارش فقط سفارش‌های ثبت‌شده در همان صرافی را نشان می‌دهد؛ آن را نماینده‌ی کل بازار یا مظنه‌ی بازار خارج از بورس ندانید. برای نمونه، دفتر یک صرافی ممکن است سفارش‌های بازار OTC را اصلاً نمایش ندهد. همچنین تعداد زیادی سفارش نمایان به‌تنهایی نشانه‌ی عمق کافی نیست: صفحه فقط محدوده‌ای از سفارش‌ها را نشان می‌دهد و سفارش‌ها می‌توانند تغییر کنند یا لغو شوند.

مقایسه‌ی دو صفحه فقط وقتی معنا دارد که نماد، نوع قرارداد، زمان ثبت مظنه و سمت قیمت یکسان باشد. مثلاً قیمت خرید در یک صفحه را با قیمت فروش صفحه‌ی دیگر یا قیمت قرارداد نقدی را با قرارداد آتی یکی نگیرید؛ اختلاف ظاهری در این حالت الزاماً اختلاف قیمتِ یک چیز واحد نیست.

1. منبع قیمت را مشخص کنید: صرافی، فید یا بازار OTC؟
2. زمان ثبت مظنه را بررسی کنید؛ دو زمان متفاوت را مستقیم مقایسه نکنید.
3. سمت قیمت را تعیین کنید: خرید یا فروش؟
4. نوع قرارداد و محل معامله را کنترل کنید.

چک‌لیست نهایی برای فهم قیمت روی صفحه

پیش از تفسیر عدد روی صفحه، این پنج گام را به‌ترتیب انجام دهید. عددها را فقط وقتی مقایسه کنید که بدانید هرکدام از کجا آمده، چه چیزی را نشان می‌دهد و در چه زمانی ثبت شده است.

1. گام نخست: نام منبع یا صرافی را پیدا کنید. نام صرافی، کارگزار یا ارائه‌دهنده‌ی قیمت را کنار عدد یا در جزئیات صفحه بررسی کنید. برای نمونه، عددی که از یک صرافی می‌آید را با عدد یک ارائه‌دهنده‌ی قیمت یکسان نگیرید؛ اول منبع هرکدام را مشخص کنید.
2. گام دوم: نوع قیمت را تشخیص دهید. بررسی کنید صفحه فید قیمت، مظنه‌ی خریدوفروش، قیمت آخرین معامله یا دفتر سفارش را نشان می‌دهد. آخرین معامله، جدیدترین معامله‌ی انجام‌شده و ثبت‌شده است؛ آن را با قیمت‌های خرید و فروش جاری یکی نگیرید. دفتر سفارش نیز سفارش‌های همان صرافی را نشان می‌دهد. اگر مظنه دو سمت دارد، فاصله‌ی قیمت فروش و خرید را با تفریق قیمت خرید از قیمت فروش بسنجید؛ قیمت میانی را قیمت قابل‌اجرای سفارش نگیرید.
3. گام سوم: زمان ثبت و به‌روزرسانی را بخوانید. زمان ثبت مظنه را از زمان تازه‌شدن صفحه جدا کنید. برای مقایسه‌ی دو فید، نماد و زمان ثبت مظنه را یکسان کنید؛ در غیر این صورت، مقایسه بر پایه‌ی زمان‌های متفاوت انجام می‌شود.
4. گام چهارم: سمت مناسب را برای کارتان انتخاب کنید. برای خرید، قیمت فروشنده را بخوانید؛ برای فروش، قیمت خریدار را. خریدار با سمت فروش و فروشنده با سمت خرید روبه‌رو می‌شود. مثال عددی بخش پیشین همین تفاوت را نشان می‌دهد؛ قیمت میانی به‌تنهایی قیمت اجرای سفارش نیست.
5. گام پنجم: دامنه‌ی پوشش را مشخص کنید. ببینید قیمت از یک صرافی، یک ارائه‌دهنده یا چند منبع گردآوری شده است. دفتر سفارش یک صرافی را نماینده‌ی همه‌ی بازارها در نظر نگیرید. پیش از تفسیر مظنه، منبع قیمت و شیوه‌ی اجرای سفارش را بررسی کنید.

قدم بعدی: قیمت را به نوع قرارداد وصل کنید

قیمتِ قابل‌مشاهده روی صفحه، عددی جهانی و یگانه نیست؛ از منبع قیمت و سازوکار همان محل معامله می‌آید. فید قیمت، مظنه‌های خریدوفروش یا معاملات ثبت‌شده در یک بازار، هرکدام تصویری از قیمت در چارچوب خودشان ارائه می‌کنند. بنابراین، برای فهم اجرای سفارش، فقط دیدن عدد کافی نیست: باید بدانید قیمت از کجا می‌آید و سفارش شما با چه سازوکاری اجرا می‌شود.

پیش از تفسیر هر مظنه، نماد، منبع قیمت و شیوه‌ی اجرای سفارش را بررسی کنید. قیمت‌های خریدوفروش جاری را از قیمت آخرین معامله جدا نگه دارید و قیمت میانی را نرخ قابل‌اجرای سفارش نگیرید؛ برای خرید، قیمت فروشنده و برای فروش، قیمت خریدار را بخوانید. اگر دو فید را مقایسه می‌کنید، نماد و زمان ثبت مظنه را یکسان کنید و دفتر سفارش یک صرافی را نماینده‌ی همه‌ی بازارها ندانید. جزئیات این قواعد در بخش‌های پیشین آمده‌اند؛ اینجا پرسش بعدی درباره‌ی خود قرارداد است.

یک نماد می‌تواند در قالب‌های قراردادی متفاوت عرضه شود، اما این به‌تنهایی به معنای واحد یا اندازه‌ی یکسان نیست. برای مقایسه، مشخصات قرارداد را بخوانید: دارایی پایه چیست، هر واحد یا لات چه مقدار از آن را نشان می‌دهد، قیمت با چه ارزی بیان می‌شود و تسویه چگونه انجام می‌گیرد. این موارد را از مشخصات همان ارائه‌دهنده یا بازار بررسی کنید؛ از یکسان‌بودن نماد، یکسان‌بودن اندازه‌ی قرارداد را نتیجه نگیرید.

مقاله‌ی بعدی، «تفاوت اسپات، CFD و قراردادهای طلای بورسی؛ چرا اندازه‌ی XAUUSD ثابت نیست؟»، همین تفاوت را در قالب‌های قراردادی دنبال می‌کند. پرسش انتقالی شما این است: آیا یک نماد، وقتی در قالب‌های قراردادی متفاوت عرضه می‌شود، همیشه واحد و اندازه‌ی یکسانی دارد؟