بلاکچین چیست؟ راهنمای جامعِ سازوکار، کاربردها و محدودیت‌ها

چرا نام بلاکچین را همه‌جا می‌بینید؟

وقتی چند نفر در یک دارایی سهم دارند، همه باید درباره‌ی یک پرسش پاسخ یکسانی داشته باشند: مالک آن در حال حاضر کیست؟ یک دفتر مشترک را تصور کنید که انتقال دارایی در آن ثبت می‌شود؛ اگر هر طرف نسخه‌ی جداگانه‌ای داشته باشد، اختلاف نسخه‌ها می‌تواند مشخص‌کردن مالک را دشوار کند. بلاکچین یکی از روش‌هایی است که برای ثبت و هماهنگ‌کردن چنین سوابقی میان چند طرف به کار می‌رود؛ جزئیات سازوکار آن در ادامه روشن می‌شود.

در گفت‌وگوهای روزمره، «بلاکچین»، «رمزارز» و «برنامه‌ی مبتنی بر بلاکچین» گاهی به‌جای هم به کار می‌روند، اما یک چیز نیستند. بلاکچین فناوری ثبت و هماهنگ‌کردن اطلاعات است؛ رمزارز دارایی‌ای است که می‌تواند روی یک شبکه جابه‌جا شود؛ و برنامه، خدمتی است که از قابلیت‌های آن شبکه استفاده می‌کند. برای نمونه، دیدن نام یک رمزارز به‌تنهایی توضیح نمی‌دهد که شبکه‌ی پشت آن چگونه کار می‌کند یا برنامه چه کاری انجام می‌دهد.

پرسش راهنمای مقاله این است: چه کسی اطلاعات را ثبت می‌کند، چه کسی اعتبار آن را می‌سنجد و اگر درباره‌ی یک ثبت اختلافی پیش بیاید، شبکه چگونه آن را حل می‌کند؟ در تصویر پایین، اجزای اصلی بلاکچین را به‌صورت مفهومی می‌بینید؛ هر بخش از مقاله یکی از این پرسش‌ها را باز می‌کند.

ابتدا تعریف بلاکچین و اجزای زنجیره را می‌خوانید، سپس روند رسیدن تراکنش به دفترکل را دنبال می‌کنید. بعد، یک انتقال ساده را با حساب‌وکتاب بررسی می‌کنید و با انواع شبکه‌ها آشنا می‌شوید؛ در پایان هم کاربردها و محدودیت‌ها، برداشت‌های نادرست، چک‌لیست پیش از استفاده و قدم بعدی یادگیری مطرح می‌شوند.

بلاکچین دقیقاً چیست؟

بلاکچین نوعی دفترکل دیجیتال است که رویدادها را در بلوک‌هایی ثبت می‌کند و این بلوک‌ها را با پیوندهای رمزنگاری‌شده به هم وصل می‌کند. برای نمونه، در سامانه‌ای برای پیگیری کالا، ثبت تغییر مالکیت یک محموله می‌تواند رویدادی باشد که به دفترکل افزوده می‌شود. شیوهٔ ثبت و پیوند رویدادها، مشخصهٔ بلاکچین است؛ نه موضوعی که ثبت می‌شود.

دفترکل یعنی فهرستی سازمان‌یافته از سوابق؛ بلاکچین فقط یکی از روش‌های سازمان‌دهی و نگهداری چنین فهرستی است. دفترکل می‌تواند در یک سامانهٔ متمرکز نگهداری شود یا نسخه‌هایی از آن میان چند مشارکت‌کننده دست‌به‌دست و همگام شود. در شبکه‌های مختلف، شمار و نقش مشارکت‌کنندگان، شیوهٔ ثبت و تأیید رویدادها و میزان اختیار هر طرف فرق می‌کند؛ بنابراین «چند نسخه داشتن» به‌تنهایی نشان نمی‌دهد شبکه چقدر غیرمتمرکز است.

چهار واژه را از هم جدا کنید

• رکورد: یک سابقهٔ مشخص در دفترکل، مانند ثبت تغییر مالکیت یک محموله.
• تراکنش: درخواستی برای ثبت یک رویداد یا تغییر؛ در انتقال دارایی، معمولاً فرستنده، گیرنده و مقدار را بیان می‌کند.
• بلوک: مجموعه‌ای از تراکنش‌ها یا رویدادها که طبق قواعد شبکه کنار هم ثبت می‌شوند.
• زنجیره: ترتیب بلوک‌های پیوندخورده که تاریخچهٔ ثبت‌شده را شکل می‌دهد.

این تعریف‌ها را با هم اشتباه نگیرید: تراکنش می‌تواند درون بلوک قرار بگیرد، بلوک به زنجیره افزوده شود و مجموعهٔ آن‌ها بخشی از دفترکل باشد. برای شناخت یک شبکه، دست‌کم جداگانه بررسی کنید چه کسی اختیار تأیید ثبت‌ها را دارد، اجماع چگونه شکل می‌گیرد و اصلاح تاریخچه چه قواعدی دارد. صرفِ دیدن واژهٔ بلاکچین پاسخ این پرسش‌ها را نمی‌دهد.

بلاکچین الزاماً رمزارز نیست: می‌توان از آن برای ثبت رویدادهایی مانند جابه‌جایی کالا یا تغییر مالکیت استفاده کرد، بی‌آنکه ارز دیجیتالی موضوع اصلی سامانه باشد. از سوی دیگر، هر رمزارزی هم الزاماً روی بلاکچین کار نمی‌کند؛ ثبت و انتقال آن می‌تواند بر معماری دفترکل دیگری تکیه داشته باشد. پس برای فهم یک سامانه، نام دارایی را با فناوری ثبت سوابق یکی نگیرید.

یک بلوک از چه اجزایی ساخته می‌شود؟

بلوک را بسته‌ای در نظر بگیرید که اطلاعات چند تراکنش را کنار هم نگه می‌دارد. بخش راهنمای آن، سربرگ (header)، معمولاً ارجاع رمزنگارانه به بلوک پیشین، زمان ثبت و اطلاعات لازم برای ساخت یا بررسی بلوک را دارد؛ محتوای دقیق سربرگ به شبکه بستگی دارد. خود بلوک نیز اطلاعات تراکنش‌ها و فراداده‌ی موردنیاز شبکه را در بر می‌گیرد؛ مثلاً فراداده می‌تواند برای بررسی ترتیب تراکنش‌ها یا اجرای قواعد همان شبکه به کار رود.

هش (hash) خروجی یک تابع رمزنگارانه است که از محتوای ورودی اثر انگشتی رمزنگارانه می‌سازد. شبکه از این اثر انگشت برای شناسایی محتوا و ارجاع بلوک‌ها به یکدیگر استفاده می‌کند؛ هش نه محتوای بلوک را رمزگذاری می‌کند و نه به‌تنهایی درستی همه‌ی اطلاعات آن را ثابت می‌کند. در تصویر بالا می‌بینید که هر بلوک با ارجاع به بلوک پیشین به زنجیره متصل می‌شود.

اگر محتوای یک بلوک تغییر کند، هش آن نیز عوض می‌شود. بلوک بعدی اما همچنان به هش قبلی ارجاع می‌دهد؛ در نتیجه پیوند با نسخه‌ی تغییرکرده ناسازگار می‌شود و دست‌کاری در زنجیره قابل‌ردیابی‌تر خواهد بود. این پیوندها به‌تنهایی تغییر تاریخچه را در هر شرایطی ناممکن نمی‌کنند؛ میزان دشواری و امکان آن به قواعد شبکه و سازوکار اجماع بستگی دارد.

کلید عمومی، امضا و هش چه تفاوتی دارند؟

کلید عمومی (public key) برای بررسی امضای دیجیتال به کار می‌رود؛ نشانی شبکه (address) ممکن است از کلید عمومی مشتق شود یا قالب دیگری داشته باشد. امضای دیجیتال (digital signature) با کلید خصوصی ساخته می‌شود و گره‌ها آن را با کلید عمومی بررسی می‌کنند تا بسنجند امضاکننده به کلید خصوصی متناظر دسترسی داشته و پیام یا تراکنشِ امضاشده پس از امضا تغییر نکرده است. هش، در مقابل، اثر انگشت محتواست و نقش اصلی‌اش شناسایی محتوا و پیوند بلوک‌هاست.

برای نمونه، اگر آوا تراکنشی برای بهرام امضا کند، گره ابتدا امضا را با کلید عمومی بررسی می‌کند؛ سپس شرایطی مانند مجازبودن خرج‌کردن دارایی را طبق قواعد شبکه می‌سنجد. امضای معتبر به‌تنهایی به معنی پذیرفته‌شدن تراکنش نیست و کلید عمومی نیز لزوماً همان نشانی مقصد نیست. هنگام بررسی، این سه پرسش را جدا کنید: امضا چه چیزی را تأیید می‌کند، هش به کدام محتوا ارجاع می‌دهد، و قواعد شبکه چه شرایطی برای پذیرش می‌گذارند.

تراکنش چگونه به دفترکل می‌رسد؟

یک انتقال زمانی آغاز می‌شود که فرستنده در کیف پول، شبکه، نشانی مقصد و مقدار را انتخاب می‌کند و کیف پول پیام تراکنش را می‌سازد. پیش از امضا، شبکه، نشانی مقصد، مقدار و کارمزد را در کیف پول بررسی کنید؛ اشتباه در انتخاب شبکه یا نشانی می‌تواند انتقال را به مقصد نادرست بفرستد. برای نمونه، آوا نشانی بهرام را وارد می‌کند و مقدار انتقال را مشخص می‌سازد؛ کیف پول این اطلاعات را در قالبی که شبکه می‌شناسد آماده می‌کند.

سپس کیف پول با کلید خصوصی فرستنده، پیام را امضا می‌کند. امضا به شبکه امکان می‌دهد امضای متناظر با کلید عمومی را بررسی کند و بسنجد که پیام پس از امضا دست‌کاری نشده است؛ مجازبودن انتقال نیز جداگانه طبق قواعد شبکه سنجیده می‌شود. کلید خصوصی برای انجام این بررسی منتشر نمی‌شود.

پس از امضا، تراکنش به شبکه انتشار می‌یابد و گره‌ها آن را دریافت می‌کنند. نقش گره‌ها یکسان نیست: برخی تراکنش‌ها و سوابق دفترکل را نگهداری یا بازنشر می‌کنند و برخی، طبق قواعد شبکه، تراکنش یا بلوک‌های پیشنهادی را اعتبارسنجی می‌کنند. بررسی‌ها می‌تواند شامل اعتبار امضا، کافی‌بودن موجودی یا دارایی، رعایت قالب تراکنش و برآورده‌شدن شرط‌هایی مانند نداشتن خرجِ تکراری باشد؛ جزئیات دقیق را طراحی هر شبکه تعیین می‌کند.

در تصویر زیر، مسیر کلی را از ساخت و انتشار تراکنش تا انتخاب آن برای بلوک و ثبت در تاریخچه می‌بینید. مراحل ممکن است در شبکه‌های مختلف تفاوت داشته باشند.

اگر تراکنش قواعد اولیه را بگذراند، در صف انتظار می‌ماند تا مشارکت‌کنندگان مسئول ساخت بلوک آن را برای گنجاندن انتخاب کنند. اجماع روشی است که مشارکت‌کنندگان با آن بر سر ترتیب رویدادها یا نسخه‌ی پذیرفته‌شده‌ی دفترکل هماهنگ می‌شوند. اثبات کار و اثبات سهام دو نمونه از سازوکارهای متفاوت اجماع‌اند؛ صرفِ نام این روش‌ها برای نتیجه‌گیری درباره‌ی امنیت یا تمرکززدایی شبکه کافی نیست.

1. کیف پول، پیام تراکنش را با اطلاعات فرستنده، گیرنده و مقدار می‌سازد؛ شما شبکه، نشانی مقصد، مقدار و کارمزد را بازبینی می‌کنید.
2. کیف پول پیام را امضا می‌کند و تراکنش را به شبکه می‌فرستد.
3. گره‌ها تراکنش را دریافت، بازنشر، نگهداری یا طبق قواعد خود اعتبارسنجی می‌کنند.
4. تراکنش‌های پذیرفته‌شده برای گنجاندن در بلوک انتخاب می‌شوند و اجماع درباره‌ی ترتیب رویدادها یا نسخه‌ی دفترکل هماهنگی ایجاد می‌کند.
5. با پذیرفته‌شدن بلوک، تراکنش در تاریخچه‌ی دفترکل ثبت می‌شود؛ قواعد شبکه مشخص می‌کند چه زمانی آن را نهایی بشمارید.

برای دنبال‌کردن انتقال، شناسه‌ی تراکنش را در مرورگر رسمی یا معتبر همان شبکه جست‌وجو کنید. نام شبکه و نشانی مقصدِ نمایش‌داده‌شده را با اطلاعات کیف پول تطبیق دهید؛ این کار کمک می‌کند انتقال درست را پیدا کنید.

یک انتقال را با دفتر ساده چطور حساب کنیم؟

برای حساب‌کردن یک انتقال ساده، ابتدا مانده‌ی دو طرف و مقدار انتقال را مشخص کنید. در این مثال فرضی، آوا ۷ واحد دارد، بهرام ۱ واحد دارد و آوا ۲ واحد برای بهرام می‌فرستد؛ هزینه‌ی شبکه را برای سادگی صفر در نظر می‌گیریم.

• مانده‌ی پیش از انتقالِ آوا: ۷ واحد
• مانده‌ی پیش از انتقالِ بهرام: ۱ واحد
• مقدار انتقال: ۲ واحد

قاعده‌ی فرستنده این است: مانده‌ی تازه = مانده‌ی پیشین − مقدار انتقال. پس مانده‌ی آوا پس از فرستادن ۲ واحد برابر است با ۷ − ۲ = ۵ واحد.

قاعده‌ی گیرنده هم این است: مانده‌ی تازه = مانده‌ی پیشین + مقدار دریافتی. بنابراین مانده‌ی بهرام برابر می‌شود با ۱ + ۲ = ۳ واحد؛ تصویر زیر همین کم‌شدن و اضافه‌شدن را کنار هم نشان می‌دهد.

برای بررسی نتیجه، جمع مانده‌ها را پیش و پس از انتقال مقایسه کنید. پیش از انتقال، ۷ + ۱ = ۸ واحد بود و پس از انتقال، ۵ + ۳ = ۸ واحد است؛ در این حساب ساده، مقدار کم‌شده از حساب آوا به حساب بهرام اضافه شده و جمع کل ثابت مانده است.

شبکه‌های بلاکچینی چه تفاوتی دارند؟

شبکه‌ی عمومی دسترسی بازتری دارد: افراد می‌توانند اطلاعات ثبت‌شده را بخوانند و، طبق قواعد شبکه، در ثبت تراکنش یا اعتبارسنجی مشارکت کنند. در شبکه‌ی خصوصی یا مجوزدار، دسترسی به اعضا یا نقش‌های تأییدشده محدود است؛ اینکه چه کسی اطلاعات را ببیند، ثبت کند یا تأیید کند، به طراحی شبکه بستگی دارد. برای نمونه، یک شبکه ممکن است ثبت تراکنش را به اعضای مشخص بسپارد، اما خواندن بخشی از اطلاعات را برای دیگران هم آزاد بگذارد.

تفاوت دفترکل توزیع‌شده با پایگاه داده‌ی معمولی را از روی شیوه‌ی کنترل، مشارکت و ثبت تغییرات بسنجید؛ هیچ‌کدام ذاتاً برای همه‌ی کاربردها بهتر نیست. در پایگاه داده، یک سازمان یا مدیر معمولاً دسترسی و تغییرات را اداره می‌کند؛ در دفترکل توزیع‌شده، چند مشارکت‌کننده ثبت یا تأیید تغییرات را طبق قواعد مشترک انجام می‌دهند. یک شبکه‌ی مجوزدار هم می‌تواند دفترکل توزیع‌شده داشته باشد، و یک پایگاه داده‌ی معمولی هم می‌تواند برای ثبت اطلاعات مناسب‌تر باشد.

چه چیزهایی در طراحی شبکه فرق می‌کند؟

تعداد و هویت اعتبارسنج‌ها، قواعد عضویت، سازوکار اجماع و اختیار پیشنهاد یا اعمال ارتقا در شبکه‌ها یکسان نیست. شیوه‌ی رسیدگی به خطا و امکان اصلاح تاریخچه هم به قواعد همان شبکه بستگی دارد. برای مقایسه، دست‌کم نوع دسترسی، سازوکار اجماع، اختیار ارتقا و شیوه‌ی رسیدگی به خطا را کنار هم بررسی کنید.

برای بررسی عملی، مشخصات رسمی شبکه را باز کنید و پاسخ سه پرسش را پیدا کنید: چه کسانی اعتبارسنج‌اند و نقششان چیست؟ چه کسی ارتقاها را پیشنهاد و اجرا می‌کند؟ برای خطا یا ثبت نادرست چه روالی تعریف شده است؟ سپس قواعد عضویت، اجماع و اصلاح تاریخچه را هم بررسی کنید؛ این موارد نشان می‌دهند کنترل ثبت در عمل میان چه کسانی تقسیم شده است.

بلاکچین کجا کاربرد دارد و کجا راه‌حل خوبی نیست؟

کجا به کار می‌آید؟

بلاکچین زمانی کاربرد دارد که چند طرف بخواهند سابقه‌ای مشترک را ثبت و بررسی کنند. برای انتقال دارایی دیجیتال، فرستنده دارایی را به نشانی گیرنده می‌فرستد و شبکه انتقال را ثبت می‌کند؛ برای ثبت رویدادهای مشترک، چند سازمان می‌توانند تغییر وضعیت یک محموله را در دفتر مشترک نگه دارند. در رهگیری منشأ، زنجیره‌ی ثبت می‌تواند مسیر یک کالا را از تولید تا تحویل نشان دهد، به شرط آن‌که اطلاعات هر مرحله درست وارد شده باشد.

قرارداد هوشمند برنامه‌ای است که طبق قواعد ازپیش‌نوشته‌شده در محیط شبکه اجرا می‌شود؛ برای نمونه، می‌تواند پس از ثبت شرطی مشخص، دارایی دیجیتال را به نشانی تعیین‌شده منتقل کند. این برنامه به‌خودی‌خود قرارداد حقوقی خودکار نیست و اجرای درست آن به کیفیت کد و اطلاعاتی وابسته است که دریافت می‌کند.

چه وقت راه‌حل خوبی نیست؟

برای انتخاب ابزار، ابتدا بپرسید آیا چند طرف مستقل واقعاً به ثبت مشترک نیاز دارند و آیا پذیرفتن کنترل یک مدیر مرکزی برایشان قابل‌قبول است. اگر یک سازمان مدیر مشخصی دارد و خودش مسئول ثبت و دسترسی است، پایگاه داده‌ی متعارف معمولاً ساده‌تر است؛ مثلاً برای ثبت موجودی انبار یک فروشگاه، سامانه‌ی داخلی با مدیر مشخص می‌تواند از هماهنگ‌کردن چند طرف روی یک شبکه‌ی بلاکچینی کم‌دردسرتر باشد.

در مقایسه، هزینه‌ی تراکنش، ظرفیت پردازش، محرمانگی اطلاعات، تجربه‌ی کاربری و وابستگی به منابع بیرونی را بسنجید. منبع بیرونی، مانند سامانه‌ای برای اعلام نتیجه‌ی رویداد یا وضعیت ارسال، اطلاعات را به شبکه می‌رساند؛ ثبت این ورودی در دفتر، درستی آن را ثابت نمی‌کند. کد برنامه نیز باید بررسی و آزموده شود، چون ثبت تغییرناپذیرِ یک ورودی نادرست آن را درست نمی‌کند.

چه برداشت‌های نادرستی را کنار بگذارید؟

بلاکچین الزاماً کاملاً غیرمتمرکز نیست. در یک شبکه‌ی خصوصی، سازمان مشخصی می‌تواند اجازه‌ی ثبت یا تأیید تراکنش‌ها را کنترل کند؛ در شبکه‌ای عمومی، مشارکت در تأیید معمولاً بازتر است، اما اختیارها و تمرکز همچنان به طراحی همان شبکه بستگی دارد. پس پیش از استفاده، عمومی یا خصوصی‌بودن شبکه و این‌که چه کسانی اجازه‌ی ثبت یا تأیید دارند را بررسی کنید.

ثبت روی بلاکچین هم همیشه به معنای برگشت‌ناپذیری مطلق نیست. بعضی شبکه‌ها امکان توقف موقت یا ارتقای قواعد را به مدیران یا گروهی از مشارکت‌کنندگان می‌دهند؛ در برخی شبکه‌ها نیز بازسازمان‌دهی زنجیره می‌تواند ترتیب یا وضعیت ثبت‌های اخیر را تغییر دهد. روش اصلاح خطا، توقف و نهایی‌شدن تراکنش را باید در همان شبکه بررسی کنید؛ تعداد تأییدها در همه‌جا معنای یکسانی ندارد.

ثبت شفاف، نه لزوماً هویت آشکار

شفاف‌بودن دفترکل یعنی بتوان ثبت‌ها و جابه‌جایی میان نشانی‌ها را دید؛ این به‌تنهایی نام و هویت واقعی صاحب هر نشانی را نشان نمی‌دهد. برای نمونه، مرورگر شبکه می‌تواند انتقال میان دو نشانی را نمایش دهد، بی‌آن‌که نام افراد را مشخص کند؛ پیوند دادن نشانی به هویت به اطلاعات دیگری نیاز دارد.

همچنین، ثبت یک تراکنش فقط نشان می‌دهد شبکه آن را طبق قواعد خودش پذیرفته است؛ این ثبت درستی یک ادعای بیرونی را ثابت نمی‌کند و ایمنی کد قرارداد هوشمند را هم تأیید نمی‌کند. برای نمونه، قرارداد می‌تواند اطلاعات نادرستِ دریافت‌شده از یک منبع بیرونی را ثبت کند یا در کد خود ایراد داشته باشد.

رمزارز تنها یکی از کاربردهای بلاکچین است، نه مترادف آن؛ بعضی شبکه‌ها برای انتقال دارایی طراحی شده‌اند و برخی برای ثبت یا اجرای کاربردهای دیگر. ویژگی یک شبکه—از شیوه‌ی اجماع تا اختیار ارتقا—را به شبکه‌های دیگر تعمیم ندهید. برای شناخت هرکدام، اختیار اعتبارسنجی، سازوکار اجماع و امکان اصلاح تاریخچه را جداگانه بسنجید؛ در مقایسه، نوع دسترسی و شیوه‌ی رسیدگی به خطا را هم کنار اختیار ارتقا بگذارید.

پیش از استفاده از یک شبکه چه چیزی را بررسی کنید؟

پیش از اتصال کیف پول یا ارسال دارایی، شبکه را با نام ارز یکی نگیرید؛ یک دارایی می‌تواند روی چند شبکه جابه‌جا شود و انتخاب شبکه‌ی ناسازگار با مقصد، انتقال را بی‌اثر یا بازیابی آن را دشوار کند. ابتدا روشن کنید شبکه عمومی است یا خصوصی و چه کسانی اجازه‌ی ثبت یا تأیید تراکنش را دارند. سپس سه محور را جداگانه بررسی کنید: اختیار اعتبارسنجی، سازوکار اجماع و امکان اصلاح تاریخچه.

پیش از امضا، این موارد را تطبیق دهید

کیف پول را باز کنید و پیش از امضا، اطلاعات صفحه‌ی تراکنش را با درخواست خودتان مقایسه کنید. نام شبکه و نشانی همان شبکه در کیف پول را بررسی کنید؛ سپس نشانی مقصد، مقدار، نام دارایی و کارمزد را موردبه‌مورد بخوانید. فقط وقتی همه‌ی موارد با هم سازگارند، امضا را تأیید کنید.

• نام شبکه با شبکه‌ای که گیرنده اعلام کرده یکسان باشد.
• نشانی شبکه در کیف پول با شبکه‌ی انتخاب‌شده تطبیق کند.
• نشانی مقصد را از ابتدا تا انتها بررسی کنید؛ چند نویسه‌ی مشابه کافی نیست.
• مقدار و دارایی را جداگانه بخوانید؛ نماد یا نام نزدیک، به‌معنای دارایی یکسان نیست.
• کارمزد و واحد پرداخت آن را پیش از تأیید ببینید.

برای شناخت بیشتر، راهنمای رسمی همان شبکه را بخوانید. در آن، روش اجماع و سازوکار اعتبارسنجی را پیدا کنید و ببینید ارتقاها را چه کسانی پیشنهاد، تصویب یا اجرا می‌کنند؛ این موضوع‌ها را کنار نوع دسترسی و شیوه‌ی رسیدگی به خطا بگذارید. پیش از اتکا به وضعیت یک انتقال، معیار نهایی‌شدن را از همان راهنما بررسی کنید: تعداد تأییدها در همه‌ی شبکه‌ها معنای یکسانی ندارد.

هر تراکنش را ابتدا از سه جزء بخوانید: فرستنده، گیرنده و مقدار؛ سپس شرایط اعتبارسنجی شبکه را جداگانه بسنجید. اگر با کیف پول یا قرارداد هوشمند کار می‌کنید، متن مجوز را بخوانید، دارایی و دامنه‌ی دسترسی آن را بررسی کنید و فقط دسترسی لازم برای همان کار را بدهید؛ مجوز نامحدود را بی‌بررسی تأیید نکنید.

برای وضعیت حقوقی یا مالیاتی ایران حکم قطعی صادر نکنید؛ مقررات و تفسیر آن‌ها تغییر می‌کند. پیش از اقدام، منبع رسمیِ به‌روز را بررسی کنید یا از مشاور حقوقی آشنا با موضوع راهنمایی بگیرید.

خلاصه اینکه بلاکچین فقط نام یک فناوری نیست؛ دفترکل و مجموعه‌ای از قواعد است. برای استفاده‌ی امن، شبکه‌ی مشخص، اختیار تأیید و ارتقای آن، معیار نهایی‌شدن و مجوزهای درخواستی را بشناسید؛ فهم همین شبکه از خود نام «بلاکچین» مهم‌تر است.

قدم بعدی در مسیر یادگیری چیست؟

مسیر بعدی را بر اساس پرسشی که برایتان مهم‌تر است انتخاب کنید: مقاله‌ی بعدی بیت‌کوین، عرضه‌ی محدود و هاوینگ را بررسی می‌کند؛ مقاله‌ی بعدی دیگر به اتریوم و قراردادهای هوشمند می‌پردازد. اولی به سازوکار عرضه و صدور بیت‌کوین می‌رسد و دومی نشان می‌دهد برنامه‌هایی با قواعد اجرایی چگونه روی یک شبکه‌ی بلاکچینی کار می‌کنند.

اگر فقط می‌خواهید قیمت یک دارایی را ببینید، ابزار «قیمت لحظه‌ای ارزها» در مسیر /tools/crypto-prices برای مشاهده‌ی قیمت به کار می‌رود؛ این ابزار سازوکار بلاکچین را توضیح نمی‌دهد. قیمت را با بررسی تراکنش یا شناخت قواعد شبکه یکی نگیرید.

یک تراکنش را در مرورگر دنبال کنید

برای تمرین، شبکه‌ای را که همین حالا مطالعه می‌کنید مشخص کنید و مرورگر رسمی همان شبکه را از منبع رسمی‌اش پیدا کنید. شناسه‌ی یک تراکنش نمونه را در مرورگر جست‌وجو کنید، نشانی وب‌سایت را با نشانی اعلام‌شده از سوی شبکه تطبیق دهید و جزئیات نمایش‌داده‌شده را بخوانید: فرستنده، گیرنده و مقدار. سپس شرایط اعتبارسنجی و معیار نهایی‌شدن همان شبکه را جداگانه بررسی کنید؛ تعداد تأییدها در همه‌ی شبکه‌ها معنای یکسانی ندارد.

برای شناخت و مقایسه‌ی شبکه‌ها، این چهار مورد را کنار هم بگذارید: عمومی یا خصوصی‌بودن و نوع دسترسی، سازوکار اجماع، اختیار ارتقای شبکه و شیوه‌ی رسیدگی به خطا. جداگانه مشخص کنید چه کسانی اجازه‌ی ثبت یا تأیید دارند و چه امکانی برای اصلاح تاریخچه پیش‌بینی شده است؛ این ویژگی‌ها در همه‌ی بلاکچین‌ها یکسان نیستند.

پایان این راهنما را با سه پرسش همراه داشته باشید: چه کسی ثبت می‌کند؟ چه چیزی اعتبار را تعیین می‌کند؟ و اگر خطایی رخ دهد، چگونه به آن رسیدگی می‌شود؟ پاسخ دقیق به این پرسش‌ها کمک می‌کند تفاوت میان ثبت یک انتقال، پذیرش آن از سوی شبکه و پیگیری خطا را روشن نگه دارید.