انواع نمودار قیمت: خطی، میله‌ای، کندل و مقیاس لگاریتمی

چطور از میان نمودارها، نمایش مناسب را انتخاب کنید؟

قیمت‌ها روی نمودار حرکت می‌کنند، اما هر نمایش جزئیات یکسانی را نشان نمی‌دهد. اگر می‌خواهید روند کلی را دنبال کنید، نمایش مناسب شما فرق دارد با حالتی که باید دامنه‌ی نوسان هر بازه را بخوانید. انتخاب درست از اینجا شروع می‌شود: مشخص کنید از نمودار چه می‌خواهید، نه اینکه از ظاهرش درباره‌ی آینده نتیجه بگیرید.

پیش از انتخاب، به سه پرسش پاسخ دهید: چه اطلاعاتی لازم دارید؟ فقط قیمت پایانی می‌خواهید یا آغاز، بیشینه و کمینه‌ی هر بازه را هم لازم دارید؟ چه بازه‌ای را می‌خوانید؟ یک بازه‌ی کوتاه را بررسی می‌کنید یا حرکت قیمت را در دوره‌ای طولانی‌تر می‌سنجید؟ چه مقایسه‌ای انجام می‌دهید؟ فاصله‌های قیمتی ثابت را مقایسه می‌کنید یا تغییرات درصدی را؟ پاسخ‌ها کمک می‌کنند نمایش و مقیاس را بر اساس نیازتان انتخاب کنید.

در ادامه با نمایش خطی برای دنبال‌کردن قیمت پایانی آشنا می‌شوید، با نمایش میله‌ای و کندلی برای دیدن اطلاعات بیشتر هر بازه، و با دو نوع مقیاس قیمت: خطی و لگاریتمی. بخش‌های بعدی نشان می‌دهند هر گزینه چه چیزی را روشن می‌کند و کجا به کار می‌آید. محاسبه‌ی کامل مثال آغازین مقاله در بخش خواندن یک بازه آمده؛ اینجا کافی است پرسش خود را مشخص کنید.

این راهنما برای خواننده‌ای است که با مفهوم تحلیل تکنیکال، فرضیه‌هایش و محدودیت‌هایش آشناست. اگر این مفاهیم برایتان تازه‌اند، پیش از انتخاب ابزار نمودار، مبانی تحلیل تکنیکال را مرور کنید؛ نمودار راهی برای نمایش قیمت است، نه پاسخی تنهایی به هر پرسش تحلیلی.

نمودار قیمت دقیقاً چه چیزی را نشان می‌دهد؟

نمودار قیمت، تغییر قیمت را در طول زمان نشان می‌دهد: محور عمودی قیمت است و محور افقی زمان. هر نقطه یا میله به یک بازه‌ی زمانی مربوط است، همان بازه‌ای که در تنظیمات نمودار انتخاب کرده‌اید؛ مثلاً در نمودار روزانه، هر میله یک روز را نشان می‌دهد. در تصویر زیر جای محور زمان و قیمت در نمودار کندلی را می‌بینید.

برای هر بازه، چهار قیمت اصلی ثبت می‌شود: قیمت آغازین، یعنی قیمت در شروع بازه؛ قیمت پایانی، یعنی قیمت در پایان بازه؛ بیشینه، یعنی بالاترین قیمت ثبت‌شده؛ و کمینه، یعنی پایین‌ترین قیمت ثبت‌شده. قیمت پایانی مربوط به پایان همان بازه است و لزوماً با قیمت لحظه‌ای فعلی یکی نیست.

در مثال اصلی مقاله، قیمت آغازین ۱۰۰، بیشینه ۱۰۶، کمینه ۹۸ و پایانی ۱۰۴ است؛ محاسبه و تفسیر این مثال در بخش خواندن بازه‌ی قیمت آمده. در نمودار واقعی XAUUSD روزانه‌ی این مقاله، بازه شامل ۷۰ میله از ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ تا ۱۸ آبان ۱۴۰۵ است؛ بیشینه ۴۶۹۶٫۴۵، کمینه ۳۸۷۰ و آخرین قیمت پایانی ۴۱۲۱٫۴۳ است.

پیش از خواندن یا مقایسه‌ی نمودار، این چهار مورد را بررسی کنید:

1. نماد دارایی را با بازار موردنظر تطبیق دهید؛ مثلاً XAUUSD.
2. منبع قیمت را بررسی کنید؛ دو پلتفرم ممکن است قیمت را از منابع متفاوت بگیرند.
3. بازه‌ی زمانی نمودار و هر نقطه یا میله را مشخص کنید.
4. منطقه‌ی زمانی پلتفرم را ببینید تا زمان شروع و پایان بازه را درست بخوانید.

خطی، میله‌ای و کندلی چه تفاوتی دارند؟

سه نمایش رایج، اطلاعات یکسان را با جزئیات متفاوت نشان می‌دهند. نمودار خطی، قیمت‌های پایانی را به‌ترتیب زمان به هم وصل می‌کند. برای دیدن مسیر کلی قیمت و مقایسه‌ی پایان بازه‌ها گزینه‌ی خوبی است، اما قیمت آغازین، بیشینه و کمینه‌ی هر بازه را نشان نمی‌دهد.

در نمودار میله‌ای، خط عمودی دامنه‌ی قیمت در بازه را نشان می‌دهد: سر بالایی بیشینه و سر پایینی کمینه است. خطکِ چپ قیمت آغازین و خطکِ راست قیمت پایانی را مشخص می‌کند. پس میله‌ای، یک بازه‌ی قیمت (OHLC) را در قالب یک نشانگر فشرده نمایش می‌دهد.

کندل هم آغاز، پایان، بیشینه و کمینه را نشان می‌دهد. بدنه فاصله‌ی قیمت آغازین تا پایانی است؛ سایه‌ی بالایی و پایینی، فاصله‌ی بدنه تا بیشینه و کمینه‌ی بازه را نشان می‌دهند. رنگ بدنه قراردادی است؛ پیش از برداشت از رنگ‌ها، راهنمای نمودار را بررسی کنید.

در تصویر بالا، نمودار واقعی XAUUSD در بازه‌ی روزانه با ۱۱۰ میله از ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ تا ۱۸ آبان ۱۴۰۵ دیده می‌شود؛ EMA20 و EMA50 نیز روی آن قرار دارند. بیشینه‌ی این بازه ۴۶۹۶٫۴۵، کمینه‌ی آن ۳۸۷۰ و آخرین قیمت پایانی ۴۱۴۱٫۰۸ است. میانگین‌های متحرک فقط خطوط کمکی‌اند و جای نمایش قیمت را نمی‌گیرند.

در مثال اصلی مقاله، آغاز ۱۰۰، بیشینه ۱۰۶، کمینه ۹۸ و پایان ۱۰۴ است. از میله یا کندل می‌توان هر چهار مقدار را خواند، اما از نمودار خطی فقط قیمت پایانی دیده می‌شود. این مقایسه را برای خواندن ساختار نمودار به کار ببرید؛ محاسبه‌ی دامنه و تغییر درصدی در بخش مثال حل شده است.

یک بازه‌ی قیمت را گام‌به‌گام بخوانید

فرض کنید قیمت آغازین یک بازه ۱۰۰، بیشینه ۱۰۶، کمینه ۹۸ و پایانی ۱۰۴ واحد است. این چهار عدد را جدا بخوانید: آغاز و پایان، شروع و پایان بازه‌اند. بیشینه و کمینه، بالاترین و پایین‌ترین قیمت همان بازه‌اند.

1. دامنه را از تفاضل بیشینه و کمینه به دست آورید: ۱۰۶ − ۹۸ = ۸ واحد. پس قیمت در این بازه ۸ واحد میان بالاترین و پایین‌ترین مقدار فاصله داشته است.
2. تغییر خالص را با کم‌کردن قیمت آغازین از پایانی حساب کنید: ۱۰۴ − ۱۰۰ = ۴ واحد. چون حاصل مثبت است، پایان بازه ۴ واحد بالاتر از آغاز آن قرار دارد.
3. برای درصد تغییر، اختلاف را بر قیمت آغازین تقسیم و در ۱۰۰ ضرب کنید: ۴ ÷ ۱۰۰ × ۱۰۰ = ۴ درصد. بنابراین قیمت پایانی نسبت به آغاز، ۴ درصد افزایش داشته است.

همین چهار مقدار در نمودارها شکل‌های متفاوتی دارند. نمودار خطی فقط قیمت پایانی هر بازه را به نقطه‌ی پایان بعدی وصل می‌کند؛ پس برای دنبال‌کردن قیمت‌های پایانی مناسب است، اما بیشینه و کمینه را نشان نمی‌دهد. نمودار میله‌ای و کندلی هر چهار مقدار را نشان می‌دهند: در میله‌ای، خط چپ قیمت آغازین و خط راست قیمت پایانی است؛ در کندلی، بدنه فاصله‌ی آغاز تا پایان و سایه‌ها دامنه‌ی بازه را نشان می‌دهند.

در تصویر پایین، نمودار روزانه‌ی XAUUSD شامل ۱۳۰ میله از ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ تا ۱۸ آبان ۱۴۰۵ است. بیشینه ۴۷۷۳٫۳۲، کمینه ۳۸۷۰ و آخرین قیمت پایانی ۴۱۴۱٫۰۸ است. سطح ۴۲۰۵٫۱۳ مقاومت با ۴ برخورد و سطح ۳۹۸۸٫۶۳ حمایت با ۴ برخورد مشخص شده‌اند.

مقیاس خطی و لگاریتمی را چگونه مقایسه کنید؟

مقیاس خطی و لگاریتمی هر دو همان قیمت‌ها را نشان می‌دهند، اما فاصله‌ی عمودی را به شکل متفاوتی به قیمت پیوند می‌دهند. در مقیاس خطی، فاصله‌ی مساوی روی محور عمودی یعنی اختلاف قیمتی مساوی. برای نمونه، فاصله‌ی ۱۰ واحدی در همه‌جای محور یکسان رسم می‌شود. این مقیاس برای مقایسه‌ی فاصله‌های عددی مستقیم مناسب است.

در مقیاس لگاریتمی، فاصله‌ی عمودی با نسبت تغییر قیمت ارتباط دارد، نه با اختلاف عددیِ ثابت. رشدهای درصدی برابر در بخش‌های مختلف محور، فاصله‌ی دیداری مشابهی می‌گیرند. یک مثال فرضی ببینید: قیمت از ۱۰۰ به ۱۱۰ می‌رسد؛ اختلاف ۱۰ واحد و رشد ۱۰ درصد است. قیمت دیگری از ۲۰۰ به ۲۲۰ می‌رسد؛ اختلاف ۲۰ واحد است، اما رشد آن هم ۱۰ درصد است. در مقیاس خطی، حرکت دوم فاصله‌ی بیشتری می‌گیرد؛ در مقیاس لگاریتمی، این دو رشد درصدی برابر، فاصله‌ی دیداری مشابه دارند.

انتخاب مقیاس را با پرسش خودتان هماهنگ کنید: برای مقایسه‌ی اختلاف‌های عددی مستقیم، مقیاس خطی را بگیرید؛ برای سنجش بازده‌های نسبی در دامنه‌ی قیمتی گسترده، مقیاس لگاریتمی را بگیرید. برای مقایسه‌ی درصدی، اختلاف قیمت را بر قیمت آغازین تقسیم کنید و در ۱۰۰ ضرب کنید. مقیاس مناسب، خواندن تغییر موردنظر را روشن‌تر می‌کند؛ نوع مقیاس اطلاعات قیمت را عوض نمی‌کند، فقط رابطه‌ی قیمت با فاصله‌ی عمودی را تغییر می‌دهد.

در تصویر بالا، نمودار روزانه‌ی XAUUSD شامل ۷۰ میله از ۲۵ آذر ۱۴۰۴ تا ۵ فروردین ۱۴۰۵ است. بیشینه‌ی بازه ۵۵۹۶٫۵۸، کمینه‌ی آن ۴۰۹۸٫۹۴ و آخرین قیمت پایانی ۴۵۰۶٫۳ است؛ خط روند صعودی هم ۵ برخورد دارد. این اطلاعات فقط مشخصات همان نمودار را نشان می‌دهد و خودش تعیین نمی‌کند کدام مقیاس برای هر پرسش تحلیلی مناسب‌تر است.

در چه حالت‌هایی نمایش ساده‌تر یا دقیق‌تر به کار می‌آید؟

برای مرور سریع روند پایانی، نمودار خطی را انتخاب کنید. این نوع فقط قیمت پایانی هر بازه را نشان می‌دهد. برای دیدن مسیر چند بازه‌ی پیاپی مناسب است، اما نوسان‌های داخل هر بازه را نشان نمی‌دهد.

برای دیدن آغاز، پایان و دامنه‌ی هر بازه با هم، نمودار میله‌ای یا کندلی را انتخاب کنید. در نمودار میله‌ای، خط چپ قیمت آغازین و خط راست قیمت پایانی است. در نمودار کندلی، بدنه فاصله‌ی آغاز تا پایان را نشان می‌دهد و سایه‌ها دامنه‌ی بازه را. اگر فقط قیمت پایانی برایتان مهم است، به جزئیات آغاز، بیشینه و کمینه نیازی ندارید.

چک انتخاب از روی نیاز

جدول مقایسه‌ی انواع نمودار در بخش s3 را به یک چک انتخاب تبدیل کنید. اول بپرسید چه اطلاعاتی برای پاسخ به سؤالتان لازم است، بعد نمایش متناظر را انتخاب کنید.

• مسیر قیمت‌های پایانی در هر بازه: نمودار خطی.
• قیمت آغازین و پایانی، همراه با دامنه‌ی بازه: نمودار میله‌ای یا کندلی.
• فقط قیمت پایانی: نمایش خطی کافی است؛ جزئیات OHLC را ضروری ندانید.

پیش از مقایسه‌ی دو نمودار، نماد، بازه‌ی زمانی، منبع قیمت و نوع قیمت را یکسان کنید؛ مثلاً قیمت پایانی را فقط با قیمت پایانی بسنجید. اگر این موارد یکسان نباشند، تفاوت خطوط نشان‌دهنده‌ی تفاوت روند نیست. مقیاس عمودی و بازه‌ی قابل‌مشاهده را هم بررسی کنید: مقیاس خطی فاصله‌های قیمتی ثابت را نشان می‌دهد و مقیاس لگاریتمی برای مقایسه‌ی تغییرات درصدی به کار می‌رود. انتخاب مقیاس را با هدف خود هماهنگ کنید.

از کدام خطاهای رایج دوری کنید؟

خط پیوسته با نمایش کامل حرکت قیمت فرق دارد. نمودار خطی فقط قیمت پایانی هر بازه را به بازه‌ی بعد وصل می‌کند؛ قیمت آغازین و بیشینه و کمینه را نشان نمی‌دهد. اگر دامنه‌ی نوسان یا قیمت آغازین برایتان مهم است، نمودار خطی به‌تنهایی کافی نیست.

جهت کندل را فقط از رنگ تشخیص ندهید؛ رنگ‌ها با تنظیمات نمودار تغییر می‌کنند. راهنمای رنگ را بخوانید و قیمت آغاز و پایان را مقایسه کنید: پایان بالاتر از آغاز یعنی کندل صعودی، پایان پایین‌تر یعنی نزولی. سایه‌ی بلند هم نشانه‌ی قطعی برگشت نیست؛ قیمت آغاز و پایان همان بازه و جایگاه سایه را نسبت به حرکت‌های قبلی بررسی کنید.

پیش از مقایسه‌ی دو نمودار، محور عمودی و نوع مقیاس را ببینید. در مقیاس خطی، فاصله‌ی عمودی یعنی فاصله‌ی قیمتی ثابت؛ در مقیاس لگاریتمی، فاصله‌ها تغییرات نسبی را نشان می‌دهند. پس شباهت ظاهری دو حرکت به معنی برابری تغییر قیمت نیست. مقیاس لگاریتمی را برای هر بازه و هدفی به کار نبرید؛ آن را با پرسش تحلیلی خودتان هماهنگ کنید.

برای کنترل سریع، این چهار مورد را جداگانه تیک بزنید:

اگر یکی از این موارد روشن نیست، نتیجه‌گیری از مقایسه را متوقف کنید تا تفاوت تنظیمات را با تفاوت قیمت اشتباه نگیرید. این بررسی کوتاه نشان می‌دهد کدام بخش از حرکت را می‌بینید و کدام اطلاعات در این نمایش پنهان مانده است.

چک‌لیست نهایی و قدم بعدی چیست؟

برای جمع‌بندی، پیش از خواندن نمودار این چهار گام را به‌ترتیب انجام دهید. این چک‌لیست کمک می‌کند نمایش و مقیاس را بر اساس پرسش خودتان انتخاب کنید، نه فقط ظاهر نمودار.

1. هدف را مشخص کنید: تعیین کنید دنبال قیمت پایانی هستید، می‌خواهید قیمت‌های آغازین و پایانی و دامنه‌ی هر بازه را ببینید، یا تغییرات نسبی را در یک بازه‌ی گسترده مقایسه می‌کنید. برای نمونه، اگر پرسش شما فقط «قیمت پایانی چه مسیری داشته؟» است، نمودار را برای همین هدف ساده نگه دارید.
2. نمایش را برگزینید: برای دنبال‌کردن قیمت پایانی در هر بازه، خطی را انتخاب کنید. اگر دیدن قیمت‌های آغازین، پایانی، بیشینه و کمینه لازم است، میله‌ای یا کندلی را به کار ببرید؛ مثلاً برای بررسی جزئیات حرکت هر بازه، کندل اطلاعات آغاز و پایان را در بدنه و دامنه را در سایه‌ها نشان می‌دهد.
3. مقیاس را بررسی کنید: خطی را برای مقایسه‌ی فاصله‌های قیمتی ثابت و لگاریتمی را برای مقایسه‌ی تغییرات درصدی به کار ببرید. برای نمونه، اگر پرسش درباره‌ی تغییر نسبی در بازه‌ای گسترده است، مقیاس لگاریتمی را بررسی کنید؛ آن را برای هر بازه و هر هدف مناسب ندانید و انتخاب را با پرسش تحلیلی خود هماهنگ کنید.
4. مشخصات نمودار را تطبیق دهید: پیش از مقایسه، یکسان‌بودن نماد، بازه‌ی زمانی و منبع قیمت را بررسی کنید. برای نمونه، دو نمودار را تنها وقتی کنار هم بگذارید که هر سه مشخصه در آن‌ها یکسان باشد؛ وگرنه تفاوت نمایش می‌تواند از مشخصات متفاوت نمودار بیاید.

قاعده‌ی جمع‌بندی ساده است: برای سادگی، خطی؛ برای مشاهده‌ی قیمت‌های آغازین و پایانی و دامنه، میله یا کندل؛ برای مقایسه‌ی تغییر نسبی در بازه‌ی گسترده، مقیاس لگاریتمی را بررسی کنید. ابزار مرتبطی از کریپکس برای این بخش معرفی نشده، پس نام ابزار یا پیوندی نمی‌آوریم.

برای شناخت اجزای کندل و برداشت از رفتار قیمت، مقاله‌ی «کندل استیک: ساختار و روانشناسی» را بخوانید. سپس مقاله‌ی «تایم‌فریم‌ها و انتخاب مناسب» را دنبال کنید تا بازه‌ی زمانی نمودار را متناسب با پرسش تحلیلی‌تان انتخاب کنید.