الگوهای بازگشتی در تحلیل تکنیکال؛ سر و شانه، دو سقف و دو کف

چرا سه الگوی بازگشتی را کنار هم یاد بگیرید؟

دیدن چند قله یا کف نزدیک به هم، به‌تنهایی کافی نیست؛ جای آن‌ها در روند مهم‌تر است. مثلاً سه قله‌ی مشابه بعد از یک روند صعودی را بررسی می‌کنید، اما همان شکل بعد از روند نزولی معنای یکسانی ندارد. الگوی بازگشتی (Reversal Pattern) آرایشی از قیمت است که در پایان روند پیشین دیده می‌شود؛ در این مقاله، الگوهای سقف را در پایان روند صعودی و الگوهای کف را در پایان روند نزولی بررسی می‌کنیم.

از تشخیص تا سنجش

نقشه‌ی کار این‌طور شروع می‌شود: تعریف اجزای هر الگو، رسم خط گردن (Neckline)، سنجش شکست با بسته‌شدن کندل، محاسبه‌ی هدف اندازه‌گیری‌شده (Measured Move) و در آخر، شناخت محدودیت‌های الگو. برای نمونه، در سه قله‌ی بعد از روند صعودی، دو کف میان قله‌ها را به هم وصل کنید؛ این خط گردن است و فقط وقتی افقی حساب می‌شود که دو کف واقعاً هم‌سطح باشند. حمایت و مقاومت به پیدا کردن خط گردن کمک می‌کند، خط روند جهت حرکت پیشین را نشان می‌دهد و کندل‌ها مشخص می‌کنند قیمت آن‌سوی خط بسته شده یا فقط سایه از آن عبور کرده است.

برای دو سقف یا دو کف هم، ارتفاع نقاط اصلی را با دامنه‌ی نوسان نمودار مقایسه کنید؛ برابری دقیق قیمت‌ها لازم نیست. مثلاً اگر دو قله بعد از روند صعودی نزدیک‌اند و اختلافشان در محدوده‌ی نوسان‌های معمول نمودار است، فقط به‌خاطر این تفاوت کنارشان نگذارید؛ کف میانی و شکست خط گردن را هم بررسی کنید. هدف اندازه‌گیری‌شده را در بخش محاسبه، جداگانه و گام‌به‌گام یاد می‌گیرید.

هر الگو دقیقاً از چه اجزایی ساخته می‌شود؟

در سر و شانه‌ی سقف، قیمت سه قله می‌سازد. قله‌ی دوم از دو قله‌ی کناری بالاتر است و نقش سر را دارد؛ قله‌های چپ و راست شانه‌ها هستند. دو کفِ میان این قله‌ها خط گردن را می‌سازند. برای نمونه، در نموداری که بعد از صعود، قله‌ای می‌سازد، بالاتر می‌رود و بعد قله‌ای کوتاه‌تر ثبت می‌کند، این سه قله و دو کفِ میانشان را بررسی کنید.

سر و شانه‌ی معکوس همین ساختار است، ولی وارونه. سه کف دارد و کف میانی از دو کف کناری پایین‌تر است. دو قله‌ی میان کف‌ها، نقاط مرجع خط گردن‌اند. نمونه‌اش نموداری است که بعد از افت، کف پایین‌تری می‌سازد و بعد دو کف کناریِ بالاتر شکل می‌گیرد. در این آرایش، جهت شکست مورد انتظار رو به بالاست.

در دو سقف، دو قله نزدیک به یک محدوده‌ی قیمتی قرار دارند و یک کف میان آن‌ها هست. دو کف شکل وارونه‌ی همین است: دو کف نزدیک به هم با یک قله‌ی میانی. نزدیک‌بودن را با دامنه‌ی نوسان و شکل کلی نمودار بسنجید، نه با برابری دقیق قیمت. برای مثال، دو قله با اختلاف کم در نموداری پرنوسان نزدیک به هم حساب می‌شوند، اما همان اختلاف در نموداری کم‌نوسان بزرگ است.

خط گردن را افقی فرض نکنید. در سر و شانه، آن را از دو کف میان قله‌ها رد کنید و در نوع معکوس از دو قله‌ی میان کف‌ها. اگر این نقاط هم‌سطح نباشند، خط مایل می‌شود و جهتش را خود نمودار تعیین می‌کند. در دو سقف و دو کف هم، کف یا قله‌ی میانی سطح مرجع ساختار است. در تصویر پایین، جای نقاط اصلی و جهت شکست مورد انتظار را مقایسه کنید. در آرایش‌های سقفی، شکست نزولی زیر خط انتظار می‌رود؛ در آرایش‌های کفی، شکست صعودی بالای خط. مهم: عبور سایه به‌تنهایی شکست تثبیت‌شده نیست.

الگو چطور شکل می‌گیرد و چه چیزی آن را کامل می‌کند؟

پیش از بررسی، روی همان تایم‌فریم خط روند پیشین و دست‌کم دو نوسان اصلی را علامت بزنید. در سر و شانه‌ی سقف، اول بعد از روند صعودی یک قله شکل می‌گیرد. بعد قیمت تا یک کف برمی‌گردد و قله‌ی میانی از دو قله‌ی کناری بلندتر می‌شود. قله‌ی سوم پایین‌تر از سر می‌ماند و نشان می‌دهد ساختار دیگر قله‌ی بالاتر نمی‌سازد؛ البته این نشانه به‌تنهایی تغییر روند را ثابت نمی‌کند.

خط گردن سر و شانه‌ی سقف را از دو کف میان قله‌ها رد کنید؛ آن را افقی نکشید، مگر وقتی کف‌ها واقعاً هم‌سطح باشند. در نسخه‌ی معکوس همین منطق بعد از روند نزولی و با سه کف دیده می‌شود؛ کف میانی از دو کف کناری پایین‌تر است و خط گردن از دو قله‌ی میان کف‌ها می‌گذرد. برای دو سقف یا دو کف هم اول دو نقطه‌ی اصلی و سطح میانی را پیدا کنید: کف بین دو قله یا قله‌ی بین دو کف، همان سطح خط گردن است. اختلاف ارتفاع دو نقطه‌ی اصلی را با دامنه‌ی نوسان نمودار بسنجید؛ قیمت‌های کاملاً یکسان لازم نیست.

در تصویر بالا، نوسان‌ها و خط گردن را روی نمودار روزانه جدا دنبال کنید؛ خطی که از نقاط میانی می‌گذرد را روی تایم‌فریم دیگر جابه‌جا نکنید. مثلاً فرض کنید بعد از یک روند صعودی، دو قله‌ی نزدیک به هم با یک افت میانی ساخته شده‌اند. تا وقتی کندلی زیر خط گردن بسته نشده، شکست تثبیت‌شده حساب نمی‌شود. عبور سایه از خط کافی نیست؛ معیار اصلی، بسته‌شدن کندل آن‌سوی خط گردن است.

بعد از شکست، قیمت گاهی خط شکسته‌شده را دوباره تست می‌کند، اما این یک رفتار جداست و شرط لازم تکمیل الگو نیست. حجم هم می‌تواند اطلاعات تکمیلی بدهد؛ مثلاً تغییر حجم هنگام شکل‌گیری قله‌ها یا شکست را کنار ساختار قیمت ببینید. اما حجم به‌تنهایی الگو را تعریف یا تأیید نمی‌کند.

هدف اندازه‌گیری‌شده را با یک مثال گام‌به‌گام حساب کنید

برای محاسبه‌ی هدف اندازه‌گیری‌شده‌ی دو سقف، اول قله‌ی مرجع و خط گردن را مشخص کنید. در این مثال فرضی: قله‌ها ۱۱۰ و ۱۰۸، کف میانی و خط گردن ۱۰۰، و بسته‌شدن یک کندل زیر خط گردن.

1. فاصله‌ی عمودی قله‌ی مرجع تا خط گردن را به دست آورید: ۱۱۰ منهای ۱۰۰ برابر ۱۰ واحد.
2. این فاصله را از نقطه‌ی شکست رو به پایین کم کنید: ۱۰۰ منهای ۱۰ برابر ۹۰.
3. نتیجه، هدف اندازه‌گیری‌شده‌ی نزولی مثال است: ۹۰.

در تصویر بالا فقط ساختار دو سقف و فرمول محاسبه را ببینید؛ شکل به نماد یا بازار واقعی اشاره ندارد. بسته‌شدن کندل زیر خط گردن شرط تایید شکست است؛ عبور سایه به‌تنهایی شکست تثبیت‌شده نیست.

قاعده‌ی قرینه برای الگوهای دیگر

در دو کف، فاصله‌ی عمودی خط گردن تا کف الگو را اندازه بگیرید و به نقطه‌ی شکست رو به بالا اضافه کنید. در سر و شانه‌ی سقف، فاصله‌ی عمودی سر تا خط گردن را از سطح شکست کم کنید؛ در سر و شانه‌ی معکوس، همان فاصله را به سطح شکست رو به بالا اضافه کنید.

برای اجرای قاعده، خط گردن را از کف‌های میان قله‌ها رد کنید و آن را افقی فرض نکنید، مگر اینکه کف‌ها هم‌سطح باشند. فاصله را عمودی بسنجید، نه در امتداد خط گردن؛ سپس بسته به جهت الگو، آن را از سطح شکست کم یا به آن اضافه کنید.

در نمودار واقعی D1 و W1 چه چیزهایی را جداگانه بسنجید؟

راهنمای مشاهده‌ی نمودار روزانه و هفتگی

برای تحلیل نمونه‌ی واقعی، باید نمودار کندلی مقاله در هر دو قاب D1 و W1 در دسترس باشد. چون تصویری همراه این متن نیست، قله‌ها، کف‌ها، شیب خط گردن یا وضعیت شکست را به نمودار مشخصی نسبت نمی‌دهیم. پیش از انتشار، نقاط را دستی روی همان دو نمودار کنترل کنید و فقط مشاهدات قابل‌دیدن را ثبت کنید. عددهای مثال اصلی هم به هیچ نمودار واقعی ربطی ندارند؛ آن مثال در بخش محاسبه حل شده است.

در D1، روند و نوسان‌های روزانه را جداگانه مشخص کنید. سپس خط گردن را از کف‌های میان قله‌ها بگذرانید؛ آن را افقی نگیرید مگر کف‌ها واقعاً هم‌سطح باشند. شکست را فقط بعد از بسته‌شدن کندل روزانه در آن‌سوی خط تأیید کنید، نه با عبور سایه. در W1 هم نقاط را از نوسان‌های هفتگی انتخاب کنید و خط گردن را بر همان مبنا رسم کنید؛ برای تأیید شکست تا بسته‌شدن همان کندل هفتگی صبر کنید.

اگر شکل ساختار یا شیب خط گردن در دو قاب فرق دارد، هر نمودار را مستقل توصیف کنید. سطح‌های D1 و W1 را با هم ترکیب یا جابه‌جا نکنید. در هر قاب فقط روند پیشین، قله‌ها یا کف‌های قابل‌مشاهده، خط گردن و جایگاه بسته‌شدن کندل نسبت به خط را بنویسید. برای هدف اندازه‌گیری‌شده، فاصله‌ی عمودی قله یا کف مرجع تا خط گردن را بسنجید و از نقطه‌ی شکست کم یا به آن اضافه کنید. محل هدف را روی همان قاب نشان دهید.

چک‌لیست مشاهده

• جهت روند پیشین را روی همان تایم‌فریم تعیین کنید و پیش از بررسی الگو، دست‌کم دو نوسان اصلیِ قابل‌تشخیص را علامت بزنید.
• تعداد نقاط اصلی را ثبت کنید؛ در سر و شانه پس از روند صعودی، سه قله و بلندتر بودن قله‌ی میانی از دو قله‌ی کناری را بسنجید.
• شکل و شیب خط گردن را از نقاط واقعی نمودار تعیین کنید؛ برای دو سقف یا دو کف، اختلاف ارتفاع دو نقطه‌ی اصلی را با دامنه‌ی نوسان همان نمودار مقایسه کنید، نه با شرط برابری دقیق قیمت.
• بسته‌شدن کندل را در D1 روزانه و در W1 هفتگی نسبت به خط گردن بررسی کنید؛ عبور سایه به‌تنهایی شکست تثبیت‌شده نیست.
• هدف محاسباتی و نقطه‌ی شکست را در همان تایم‌فریم علامت بزنید و سطح‌های دو قاب را با یکدیگر جایگزین نکنید.

چه تفاوت‌هایی شکل الگو را تغییر می‌دهند؟

شکل یکسان، الزام نیست

در سر و شانه، پس از روند صعودی، سه قله را پیدا کنید. قله‌ی میانی باید از دو قله‌ی کناری بلندتر باشد. شانه‌ها لازم نیست هم‌ارتفاع یا قرینه باشند. برای دو سقف یا دو کف هم، اختلاف ارتفاع دو نقطه‌ی اصلی را با دامنه‌ی نوسان نمودار مقایسه کنید؛ برابری دقیق قیمت لازم نیست. اگر این اختلاف نسبت به نوسان‌های معمول نمودار کوچک باشد و دو نقطه همچنان روشن و قابل‌شناسایی بمانند، ساختار کلی را مبنا بگیرید.

فاصله‌ی زمانی نامساوی میان قله‌ها یا کف‌ها به‌تنهایی الگو را رد نمی‌کند. مهم این است که نقاط اصلی از نوسان‌های پراکنده قابل‌تشخیص باشند. خط گردن را از دو کف میان قله‌های سر و شانه بکشید. آن را فقط وقتی افقی بگیرید که کف‌ها واقعاً هم‌سطح باشند. اگر کف‌ها روی مسیر مایل قرار دارند، خط گردن را هم مایل رسم کنید؛ افقی‌کردن آن سطح شکست را جابه‌جا می‌کند.

تا پیش از بسته‌شدن کندل آن‌سوی خط گردن، ساختار را «در حال تکمیل» بدانید، نه الگوی کامل. برای سنجش شکست، خط گردن را در محل برخورد کندل دنبال کنید و بسته‌شدن را نسبت به همان خط مایل یا افقی بسنجید. صرف لمس خط یا عبور سایه از آن، شکست تثبیت‌شده نیست. در گپ قیمتی یا کندل پرنوسان هم، معیار جایگاه بسته‌شدن کندل نسبت به خط گردن است، نه صرف عبور قیمت از آن.

• روی همان تایم‌فریم، دست‌کم دو نوسان اصلیِ قابل‌تشخیص و خط روند پیشین را علامت بزنید؛ سپس جای قله‌ها یا کف‌ها و خط گردن را بسنجید.
• الگو را روی D1 یا W1 جداگانه بررسی کنید و سطح‌های هر تایم‌فریم را با هم جابه‌جا نکنید.

کدام خطاها باعث می‌شوند هر نوسان را الگو ببینید؟

هر نوسان را الگو نگیرید. قبل از نام‌گذاری، روند پیشین را در همان تایم‌فریم بررسی کنید. اگر قله‌ها و کف‌های روند پیشین روشن نیستند، ساختار را هنوز الگو حساب نکنید.

شش خطای رایج و اصلاح آن‌ها

1. نام‌گذاری بدون روند پیشین: سر و شانه را پس از روند صعودی و با سه قله بررسی کنید؛ قله‌ی میانی باید از دو قله‌ی کناری بلندتر باشد. پیش از این بررسی، دست‌کم دو نوسان اصلی و خط روند پیشین را روی همان تایم‌فریم علامت بزنید. برای دو سقف یا دو کف نیز اختلاف ارتفاع نقاط اصلی را با دامنه‌ی نوسان نمودار مقایسه کنید؛ قیمت‌های کاملاً برابر شرط نیستند.
2. جابه‌جاکردن خط گردن: خط را برای جورشدن با برداشت خود بالا و پایین نبرید. آن را از دو کف میان قله‌ها بگذرانید و شیب واقعی‌اش را حفظ کنید؛ فقط وقتی کف‌ها هم‌سطح‌اند، خط افقی رسم کنید.
3. برابرگرفتن عبور سایه با شکست: سایه‌ای که از خط می‌گذرد به‌تنهایی شکست تثبیت‌شده نیست. بسته‌شدن کندل آن‌سوی خط را با معیارهای بخش سوم بسنجید.
4. انتخاب دلخواه قله‌ی مرجع: برای هدف، فاصله‌ی عمودی سر تا خط گردن را در سر و شانه، و فاصله‌ی قله یا کف اصلی تا خط گردن را در دو سقف یا دو کف بگیرید؛ نقطه‌ی مرجع را پس از دیدن نتیجه عوض نکنید.
5. قطعی دانستن هدف: هدف اندازه‌گیری‌شده خروجی فرمول فاصله‌ی عمودی است که از نقطه‌ی شکست کم یا به آن اضافه می‌شود؛ آن را قیمت قطعی یا پیش‌بینی حتمی معرفی نکنید. روش حل مثال اصلی در بخش چهارم آمده است.
6. مخلوط‌کردن تایم‌فریم‌ها: در D1 و W1 هرکدام را جدا بررسی کنید؛ خط‌ها و نقاط یک نمودار را به دیگری منتقل نکنید و برای هر تایم‌فریم وضعیت مستقل بنویسید.

چک‌لیست نهایی و قدم بعدی در مسیر یادگیری

پیش از ثبت برداشت، نام الگو و نقاط سازنده‌اش را روی نمودار بنویسید. هر نقطه باید با یک نوسان قابل‌مشاهده پشتیبانی شود، نه با حدس. این چک‌لیست هفت‌گانه را به‌ترتیب مرور کنید:

1. ۱. روند پیشین: روی همان تایم‌فریم، خط روند و دست‌کم دو نوسان اصلیِ قابل‌تشخیص را علامت بزنید؛ برای سر و شانه، الگو را پس از روند صعودی بررسی کنید.
2. ۲. قله‌ها و کف میانی: در سر و شانه، سه قله را مشخص کنید و ببینید قله‌ی میانی از دو قله‌ی کناری بلندتر است. در دو سقف یا دو کف، دو نقطه‌ی اصلی و کف یا سقف میانی را ثبت کنید؛ اختلاف ارتفاع نقاط اصلی را با دامنه‌ی نوسان نمودار بسنجید، نه با شرط برابری دقیق قیمت.
3. ۳. خط گردن: آن را از دو کف میان قله‌های سر و شانه بگذرانید؛ فقط اگر کف‌ها هم‌سطح‌اند، خط را افقی در نظر بگیرید. در دو سقف یا دو کف نیز سطح میانی را دقیق علامت بزنید.
4. ۴. بسته‌شدن کندل: شکست را فقط وقتی ثبت کنید که کندل آن‌سوی خط گردن بسته شود؛ عبور سایه به‌تنهایی کافی نیست.
5. ۵. فاصله‌ی اندازه‌گیری: فاصله‌ی عمودی قله یا کف مرجع تا خط گردن را بسنجید و از نقطه‌ی شکست کم یا به آن اضافه کنید. محاسبه‌ی مثال اصلی مقاله را در بخش مربوط به هدف اندازه‌گیری‌شده ببینید.
6. ۶. تایم‌فریم مشخص: الگو و سطح‌هایش را روی D1 یا W1 جداگانه بررسی کنید؛ سطح‌های یک تایم‌فریم را به دیگری منتقل نکنید.
7. ۷. ثبت محدودیت: کنار برداشت بنویسید چه چیزی هنوز تأیید نشده است؛ برای نمونه، کندل هنوز آن‌سوی خط گردن بسته نشده است.

سر و شانه، دو سقف و دو کف ساختارهای متفاوتی دارند، اما منطق مشترک همه این است: نوسان‌ها را مقایسه کنید و شکست خط گردن را با بسته‌شدن کندل بسنجید. برای قدم بعدی، «الگوهای ادامه‌دهنده: مثلث، پرچم، گوه و مستطیل» را بخوانید تا ادامه‌ی روند را از بازگشت آن جدا کنید. سپس در «شکست، شکست کاذب و پولبک» رفتار قیمت پیرامون سطح را دقیق‌تر بررسی کنید.