مارجین‌کال و لیکوئید شدن حساب؛ از اخطار تا بستن اجباری موقعیت

چرا شناخت آستانه‌های حساب مهم است؟

وقتی موقعیت باز شما وارد زیان شناور می‌شود، حقوق حساب کم می‌شود و نسبتش به مارجین استفاده‌شده پایین می‌آید. اگر این وضعیت به آستانه‌های پلتفرم برسد، ممکن است اخطار مارجین (Margin Call)، محدودیت حساب یا بستن اجباری موقعیت رخ دهد. توجه: ترتیب و آستانه‌ها در همه‌ی پلتفرم‌ها یکسان نیست.

این مقاله ادامه‌ی مبحث مارجین و اهرم است، ولی تمرکزش روی مدیریت وضعیت حساب است. می‌بینید با تغییر سودوزیان، موجودی و مارجین استفاده‌شده، حساب شما چه وضعی پیدا می‌کند. در ادامه اصطلاح‌ها و فرمول‌ها را یاد می‌گیرید، یک مثال عددی را گام‌به‌گام می‌بینید و با تفاوت قواعد پلتفرم‌ها، چک‌لیست بررسی حساب و مسیر یادگیری بعدی آشنا می‌شوید.

هدف این نیست که قیمت را پیش‌بینی کنید یا دنبال توصیه‌ی معامله باشید؛ هدف این است که وضعیت حساب‌تان را بفهمید. برای هر موقعیت، پیش از ورود نقطه‌ی خروج و زیان قابل‌قبول را ثبت کنید. اخطار مارجین جایگزین برنامه‌ی خروج نیست. پس از هر تغییر در موجودی، اندازه‌ی موقعیت یا شرایط مارجین، دوباره سطح مارجین و فضای آزاد حساب را حساب کنید.

مارجین‌کال و لیکوئیدشدن دقیقاً چه هستند؟

برای تقریب آموزشی در این مثال، حقوق حساب (Equity) را برابر با موجودی به‌علاوه‌ی سودوزیان تحقق‌نیافته‌ی موقعیت‌های باز در نظر می‌گیریم. زیان باز از موجودی کم می‌شود و سود باز به آن افزوده می‌شود. تعریف دقیق حقوق حساب به نوع حساب و روش محاسبه‌ی پلتفرم بستگی دارد. مارجین استفاده‌شده، وجه درگیر موقعیت‌هاست. فضای آزاد، بخش باقی‌مانده‌ی حقوق حساب برای پشتیبانی از حساب و موقعیت‌هاست. سطح مارجین را با فرمول «حقوق حساب ÷ مارجین استفاده‌شده × ۱۰۰» حساب کنید. برای فضای آزاد، مارجین استفاده‌شده را از حقوق حساب کم کنید. عدد صفر یا کمتر یعنی فضای آزادی باقی نمانده.

مارجین‌کال (Margin Call) اخطاری است که با افت شاخص حساب تا سطح تعیین‌شده اعلام می‌شود. لیکوئیدشدن (Liquidation) یعنی بستن اجباری تمام یا بخشی از موقعیت برای مدیریت کسری مارجین. اخطار فقط وضعیت حساب را اعلام می‌کند. محدودیت معامله، دسترسی به معامله را کم می‌کند. بستن اجباری، موقعیت را می‌بندد. توجه کنید: این رویدادها در همه‌ی بروکرها و صرافی‌ها ترتیب یکسانی ندارند.

در تصویر بالا، هشدار حساب را از بستن اجباری موقعیت جدا ببینید. رسیدن به آستانه‌ی هشدار به‌خودی‌خود یعنی بسته‌شدن موقعیت نیست. مارجین‌کال در همه‌ی پلتفرم‌ها به معنی درخواست واریز وجه نیست؛ ممکن است فقط هشدار باشد یا با اقدام دیگری همراه شود.

برای هر موقعیت، نقطه‌ی خروج و زیان قابل‌قبول را پیش از ورود ثبت کنید. مارجین‌کال جایگزین برنامه‌ی خروج نیست. پس از تغییر موجودی، اندازه‌ی موقعیت یا شرایط مارجین، سطح مارجین و فضای آزاد را دوباره محاسبه کنید. محاسبه‌ی مثال اصلی در بخش «یک مثال را از ابتدا تا آستانه حساب کنید» آمده است.

سطح مارجین چگونه تغییر می‌کند؟

سطح مارجین نشان می‌دهد حقوق حساب چند برابر مارجین استفاده‌شده است. فرمولش این است: حقوق حساب ÷ مارجین استفاده‌شده × ۱۰۰. فضای آزاد هم از حقوق حساب − مارجین استفاده‌شده به دست می‌آید. اگر فضای آزاد صفر یا کمتر شود، دیگر مبلغ آزادی باقی نمانده است.

اول موجودی را با سودوزیان تحقق‌نیافته جمع کنید تا حقوق حساب به دست آید. سپس مارجین درگیر را از صفحه‌ی حساب بخوانید. این دو عدد را با آستانه‌های همان پلتفرم مقایسه کنید. در تصویر پایین، فرمول‌ها و مسیر افت حقوق حساب تا آستانه را می‌بینید.

چه چیزی سطح مارجین را پایین می‌آورد؟

زیان تحقق‌نیافته ارزش حساب را کم می‌کند و حقوق حساب پایین می‌آید. اگر مارجین استفاده‌شده ثابت بماند، سطح مارجین هم کاهش می‌یابد. اگر حقوق حساب ثابت بماند ولی مارجین استفاده‌شده بیشتر شود، باز هم سطح مارجین پایین می‌آید. در مثال عددی بخش بعد، این دو شاخص را با هم می‌بینید.

در مارجین متقاطع (Cross Margin)، دارایی‌های واجد شرایط حساب می‌توانند پشتوانه‌ی چند موقعیت باشند. محدوده‌ی دارایی درگیر به تنظیمات حساب و پلتفرم بستگی دارد. در مارجین ایزوله (Isolated Margin)، مارجین فقط به یک موقعیت مشخص اختصاص دارد. دارایی در معرض ریسک هم به همان محدوده محدود می‌شود.

یک مثال را از ابتدا تا آستانه حساب کنید

فرض کنید موجودی حساب شما ۱۰۰۰ واحد است، مارجین استفاده‌شده ۲۰۰ واحد و زیان تحقق‌نیافته ۶۰۰ واحد. اول زیان را از موجودی کم می‌کنیم؛ بعد حقوق حساب را با مارجین استفاده‌شده مقایسه می‌کنیم.

حقوق حساب ۴۰۰ واحد می‌شود؛ یعنی موجودی اولیه منهای زیان تحقق‌نیافته. سطح مارجین هم ۲۰۰ درصد است: حقوق حساب تقسیم بر مارجین استفاده‌شده، ضرب در ۱۰۰. این عدد نشان می‌دهد حقوق حساب چند برابر مارجین درگیر است؛ در این مثال دو برابر.

فضای آزاد را با کم‌کردن مارجین استفاده‌شده از حقوق حساب به دست می‌آوریم: ۲۰۰ واحد. این همان بخشی از حقوق حساب است که پس از کسر مارجین درگیر باقی می‌ماند. در تصویر زیر مسیر تبدیل ورودی‌های حساب به این شاخص‌ها را می‌بینید.

در این سناریو آستانه‌ی بستن اجباری را ۵۰ درصد مارجین استفاده‌شده در نظر می‌گیریم؛ یعنی حقوق حساب در آستانه ۱۰۰ واحد می‌شود. فاصله‌ی حقوق حساب فعلی تا این سطح ۳۰۰ واحد است. اگر باقی ورودی‌ها ثابت بمانند، همین ۳۰۰ واحد زیان اضافی کافی است.

این محاسبه را با روش مارجین و آستانه‌های همان پلتفرم مقایسه کنید. برای برآورد عددی می‌توانید از ماشین‌حساب لیکوئید کریپکس هم استفاده کنید.

کدام تفاوت‌ها و استثناها را باید شناخت؟

مارجین‌کال در همه‌ی حساب‌ها یک شکل نیست: گاهی هشدار است، گاهی فقط نام یک سطح از وضعیت حساب، و گاهی هیچ پیامی نشان نمی‌دهد و سامانه مستقیم محدودسازی یا بستن موقعیت را شروع می‌کند. نبودن اعلان را نشانه‌ی امن‌بودن حساب نگیرید. حقوق حساب را از جمع موجودی و سودوزیان تحقق‌نیافته به دست آورید و سطح مارجین را با فرمول «حقوق حساب ÷ مارجین استفاده‌شده × ۱۰۰» بسنجید.

بستن بخشی از موقعیت فقط اندازه‌ی آن را کم می‌کند؛ بستن کامل یعنی خروج از تمام موقعیت. در یک سناریوی فرضی، سامانه ممکن است اول بخشی از موقعیت زیان‌ده را ببندد و حساب را دوباره ارزیابی کند. سامانه‌ای دیگر ممکن است سفارش‌های تازه را محدود کند یا کل موقعیت را ببندد. ترتیب این اقدامات را قواعد همان پلتفرم تعیین می‌کند، نه یک الگوی مشترک میان همه‌ی ارائه‌دهندگان.

در مارجین ایزوله، وثیقه‌ی تخصیص‌یافته به همان موقعیت از وجوه دیگر حساب جدا می‌ماند. اما این جداسازی به‌تنهایی سقف زیان یا مسئولیت کسری موجودی را تضمین نمی‌کند؛ قرارداد و قواعد همان محصول را بررسی کنید. در مارجین متقاطع، موجودی آزادِ واجد شرایط حساب می‌تواند زیان موقعیت‌های مشمول را پوشش دهد؛ برای نمونه، زیان یک موقعیت ممکن است از فضای پشتیبان موقعیت‌های دیگر کم کند.

کارمزد، نرخ تأمین مالی و هزینه‌ی نگهداری می‌توانند حقوق حساب را تغییر دهند؛ تغییر مارجین موردنیاز هم بر مارجین استفاده‌شده اثر می‌گذارد. بعد از هر تغییر در موجودی، اندازه‌ی موقعیت یا شرایط مارجین، سطح مارجین و فضای آزاد را دوباره حساب کنید: فضای آزاد = حقوق حساب − مارجین استفاده‌شده؛ عدد صفر یا کمتر یعنی فضای آزادی باقی نمانده. نقطه‌ی خروج و زیان قابل‌قبول را پیش از ورود ثبت کنید و مارجین‌کال را جایگزین برنامه‌ی خروج نکنید. برای برآورد سناریوها می‌توانید از ماشین‌حساب لیکوئید کریپکس استفاده کنید.

اشتباهات رایج هنگام خواندن وضعیت حساب

مارجین‌کال و لیکوئیدشدن دو مفهوم جدا هستند. مارجین‌کال فقط یک اعلان است، برای افت شاخص حساب. لیکوئیدشدن یعنی بستن اجباری تمام یا بخشی از موقعیت، طبق قواعد پلتفرم. محدودیت معامله هم یک اقدام جداست و با مارجین‌کال فرق دارد. دریافت اعلان مارجین‌کال به‌تنهایی یعنی موقعیت هنوز بسته نشده است.

موجودی حساب تنها وضعیت را نشان نمی‌دهد؛ سودوزیان تحقق‌نیافته هم روی حقوق حساب اثر می‌گذارد. حقوق حساب = موجودی + سودوزیان تحقق‌نیافته است. سطح مارجین = حقوق حساب ÷ مارجین استفاده‌شده × ۱۰۰ است. فضای آزاد را هم با کم‌کردن مارجین استفاده‌شده از حقوق حساب حساب کنید؛ صفر یا کمتر یعنی فضای آزادی نمانده. در مثال اصلی مقاله، این شاخص‌ها را با هم ببینید، نه فقط موجودی را.

آستانه‌ی جهانی یا ترتیب ثابتی مثل «اول اخطار، بعد محدودیت، بعد بستن اجباری» وجود ندارد. تعریف شاخص‌ها و ترتیب اقدام‌ها را قرارداد همان کارگزار یا صرافی مشخص می‌کند. نزدیکی قیمت به یک سطح خاص هم وضعیت حساب را نشان نمی‌دهد؛ قیمت فقط یکی از ورودی‌های محاسبه است.

افزایش وجه یا بستن بخشی از موقعیت، بدون محاسبه‌ی دوباره‌ی شاخص‌ها کافی نیست. بعد از هر تغییر در موجودی، اندازه‌ی موقعیت یا شرایط مارجین، سطح مارجین و فضای آزاد را دوباره حساب کنید. پیش از ورود، نقطه‌ی خروج و زیان قابل‌قبول را مشخص کنید؛ مارجین‌کال جای برنامه‌ی خروج را نمی‌گیرد. برای بررسی سناریوی بستن اجباری، می‌توانید از ماشین‌حساب لیکوئید کریپکس کمک بگیرید.

چک‌لیست بررسی حساب پیش از معامله

پیش از ورود، پنل حساب یا مشخصات قرارداد را باز کنید. مارجین استفاده‌شده و روش محاسبه‌ی حقوق حساب را پیدا کنید. حقوق حساب برابر است با جمع موجودی و سودوزیان تحقق‌نیافته. سطح مارجین برابر است با «حقوق حساب ÷ مارجین استفاده‌شده × ۱۰۰». فضای آزاد برابر است با «حقوق حساب − مارجین استفاده‌شده». اگر فضای آزاد صفر یا کمتر شود، طبق این فرمول مارجین آزاد اضافه‌ای باقی نمی‌ماند. اثر آن بر موقعیت‌های باز را از قواعد پلتفرم بررسی کنید.

پیش از ثبت سفارش چه چیزهایی را بررسی کنید؟

1. آستانه‌ی هشدار و آستانه‌ی بستن اجباری را جداگانه از مشخصات همان کارگزار یا صرافی ثبت کنید؛ اگر یکی تعریف نشده، آن را حدس نزنید. ترتیب اخطار، محدودیت و بستن اجباری را هم از قرارداد همان پلتفرم بخوانید؛ این مراحل در همه‌جا یکسان نیستند.
2. بررسی کنید حساب متقاطع است یا ایزوله و مشخص کنید کدام وجوه در پوشش زیان هر موقعیت مشارکت می‌کنند.
3. در راهنمای رسمی، قیمت مرجع محاسبه، کارمزدها و رویدادهایی را پیدا کنید که مارجین موردنیاز را تغییر می‌دهند.
4. پیش از ورود، نقطه‌ی خروج و زیان قابل‌قبول هر موقعیت را ثبت کنید؛ مارجین‌کال جایگزین برنامه‌ی خروج نیست.
5. پس از هر تغییر در موجودی، اندازه‌ی موقعیت یا شرایط مارجین، حقوق حساب، سطح مارجین و فضای آزاد را دوباره محاسبه کنید.

قدم بعدی: محاسبه و یادگیری سفارش‌ها

برای برآورد اولیه، از ماشین‌حساب لیکوئید کریپکس در نشانی /tools/liquidation استفاده کنید. این ابزار بر پایه‌ی ورودی‌های شما برآورد می‌دهد؛ جایگزین قواعد مارجین و لیکوئیدشدنِ پلتفرم‌تان نیست.

پیش از واردکردن اطلاعات، مشخصات همان حساب را باز کنید و هر ورودی را با آن تطبیق دهید. تعریف هر فیلد را بخوانید، به‌خصوص روش محاسبه‌ی مارجین و مبنای آستانه‌ها. اگر فیلدی درباره‌ی مارجین استفاده‌شده می‌پرسد، مقدار همان حساب خودتان را وارد کنید.

پیش از معامله، سطح مارجین‌کال، سطح لیکوئیدشدن و روش محاسبه‌ی مارجین را از مشخصات همان کارگزار یا صرافی ثبت کنید. آستانه‌ها در پلتفرم‌های مختلف یکسان نیستند، پس فقط از قرارداد همان پلتفرم پیروی کنید. اگر موجودی، اندازه‌ی موقعیت یا شرایط مارجین تغییر کرد، سطح مارجین و فضای آزاد حساب را دوباره حساب کنید.

برای ادامه‌ی یادگیری، مقاله‌ی «انواع سفارش: بازار، لیمیت و استاپ» را بخوانید تا با روش‌های ثبت سفارش آشنا شوید. سپس به «سفارش‌های پیشرفته: استاپ‌لیمیت، OCO و حد ضرر متحرک» بروید.